From: "Jim Marchand" <[email-masked]>
Date: Tue, 18 Apr 2000 18:41:54 -0500

Introductory Comments by Jim Marchand (April 2000)

     The influence of the apocryphon which is most often called The
Gospel of Pseudo-Matthew was enormous in the Middle Ages.  From it
we get either the origin of or the explanation of the Ox and the
Ass in the Nativity scene, the Meeting at the Golden Gate, the
stories of Joseph's flowering rod, Mary and the fifteen steps,
Jesus and the clay pigeons (cf. Zillis), and many other things
which were just part and parcel of everyday Christianity in the
Middle Ages, such as the notion that Mary, as the first nun, was
the first to make a vow of virginity, the bowing down of the palm
tree in the desert, Jesus and the doctors, Jesus with His
playmates, whom He strikes dead for small playmate crimes, Salome's
disbelief and its punishment, the falling down of idols of Egypt
(all 365 of them). It is found in sections of the Legenda Aurea and
of Vincent of Beauvais. The _Liber Mariae_ of Gil de Zamora, being
edited by me and Professor Spurgeon Baldwin, contains almost the
whole, though in a version strongly different from that of
Tischendorf. As is known, Hrotsvitha of Gandersheim wrote a
versification of the Pseudo-Matthew, titled simply "Maria" (see
_Hrotsvithae Opera_, ed. H. Homeyer [Munich: Schoeningh, 1970], 41-
80).  Its influence in art is also great; it ought to be part of
the preparation of all medievalists. Marina Warner, _Alone of All
Her Sex_ (NY: Knopf, 1976), 33, maintains that: "... no other
document was more crucial to the very idea of the Virgin Mary."

This edition is scanned in from Constantin von Tischendorf's
_Evangelia apocrypha_, 2d ed. (Leipzig: H. Mendelsohn, 1876), 51-
112, still the standard edition.

Another good source, particularly for the various versions in the
Middle Ages is: E. Amann, _Le protevangile de Jacques et ses
remaniements latins (Paris, 1910).  The Latin text is on pp. 272-
339, with a French translation.

A recent edition, with a French translation: Jan Gijsel and Rita
Beyers, _Libri de nativitate Mariae_, 2 vols. (Turnhout: Brepols,
1997). Rita Beyers wrote her dissertation on the Gospel of Pseudo-
Matthew, "De Nativitate Mariae. Kritische voorstudie en
tekstuitgave" (Leuven, 1980).

An excellent handy and modestly priced edition can be found in
Aurelio de Santos Otero, Los Evangelios ap¢crifos, 2d edition.
Biblioteca de Autores Cristianos 148 (Madrid: La Editorial
Catolica, 1973), 177-242. Reprints Tischendorf with a Spanish
translation. The notes are good.

For more bibliography, see: M. Geerard, Clavis apocryphorum novi
testamenti (Turnhout: Brepols 1992), No. 52, or the various
patristic bibliographies, e.g. Quasten.

For an English translation, see the "Noncanonical homepage":
http://wesley.nnc.edu/noncanon.htm#mm. This seems to be taken from
ECF08 of the Ante and Post Nicene Fathers on CCEL; be warned that
this translation is sometimes a little loose. It was necessary to
go to this source, since James has only a summary of the Gospel of
Pseudo-Matthew. If I have time, I will post a new one.

Tischendorf's Latin Text

INCIPIT LIBER DE ORTU BEATAE MARIAE
ET INFANTIA SALVATORIS

     A beato Matthaeo Evangelista hebraice scriptus et a Beato
Ieronimo Presbytero in latinum translatus.

                               A.

     Dilectissimo fratri Ieronimo presbytero, Cromatius et
Eliodorus episcopi in domino salutem.

     Ortum Mariae virginis et nativitatem atque infantiam Domini
nostri Iesu Christi in apocryphis libris invenimus. In quibus multa
contraria fidei nostrae considerantes scripta, recusanda credimus
universa: ne per occasionem Christi traderemus laetitiam
Antichristo. Ista ergo nobis considerantibus exstiterunt viri
sancti Parmenius et Virinus qui dicerent, sanctitatem tuam
beatissimi Matthaei Evangelistae manu scriptum volumen hebraicum
invenisse, in quo et ipsius virginis matris et salvatoris infantia
esset scripta. Et idcirco tuam caritatem per ipsum dominum nostrum
Iesum Christum expetentes quaesumus ut eum ex hebraeo latinis
auribus tradas: non tam ad percipiendum ea quae sunt Christi
insignia quam ad haereticorum astutiam excludendam; qui ut
doctrinam malam instituerent, bonae Christi nativitati sua mendacia
miscuerunt, ut per dulcedinem vitae mortis amaritudinem
occultarent. Erit ergo purissimae caritatis ut vel rogantes fratres
tuos exaudias, vel episcopos exigentes caritatis debitum, quod
idoneum credideris recipere facias. Vale in domino et ora pro
nobis.

                               B.

     Dominis sanctis et beatissimis, Cromatio et Eliodoro
episcopis, Ieronimus exiguus Christi servus in domino salutem.

     Qui terram auri consciam fodit, non illico arripit quidquid
fossa profuderit lacerata; sed priusquam fulgendum pondus vibrantis
iactus ferri suspendat, interim vertendis suspendendisque
cespitibus immoratur, et spe alitur qui nondum lucris augetur.
Arduum opus iniungitur, cum hoc fuerit mihi a vestra beatitudine
imperatum, quod nec ipse sanctus Matthaeus apostolus et evangelista
voluit in aperto conscribi. Si enim hoc secretius non esset,
evangelio utique ipsi quod edidit addidisset. Sed fecit hunc
libellum hebraicis litteris obsignatum, quem usque adeo edidit ut
hodie manu ipsius liber scriptus hebraicis litteris a viris
religiosissimis habeatur, qui eum a suis prioribus per successus
temporum susceperunt. Hunc autem ipsum librum cum numquam alicui
transferendum tradiderunt, textum vero eius aliter aliterque
tradiderunt, sic factum est, ut a Manichaei discipulo, nomine
Leucio, qui etiam apostolorum gesta falso sermone conscripsit, hic
liber editus, non aedificationi, sed destructioni materiam
exhibuerit; et quod talis probaretur in synodo, cui merito aures
ecclesiae non paterent. Cessent nunc oblatrantium morsus: non enim
libellum canonicis nos superaddidimus Scripturis, sed ad detegendam
haereseos fallaciam apostoli atque evangelistae scripta
transferimus: in quo opere tam iubentibus piis obtemperamus
episcopis, quam impiis haereticis obviamus. Amor ergo Christi est
cui satisfacimus, credentes quod nos suis orationibus adiuvent qui
ad Salvatoris nostri sanctam infantiam per nostram potuerint
obedientiam pervenire.  

Explicit Prologus

                            PARS PRIMA

Caput I.

     In diebus illis erat vir in Ierusalem nomine Ioachim ex tribu
Iuda. Et hic erat pastor ovium suarum, timens deum in simplicitate
et in bonitate sua. Cui cura nulla erat alia nisi gregum suorum, de
quorum fructu alebat omnes timentes deum, duplicia offerens munera
in timore dei et doctrina laborantibus, et simplicia offerens his
qui ministrabant eis. Ergo sive in agnis sive in ovibus sive in
lanis sive in omnibus rebus suis quascumque possidere videbatur
tres partes faciebat: unam partem dabat viduis, orphanis,
peregrinis atque pauperibus, alteram vero partem colentibus deum;
tertiam partem ibi et omni domui suae reservabat; Haec autem illo
faciente multiplicabat deus greges suos, ita ut non esset similis
illi in populo Israel.  Haec autem inchoavit facere a quinto decimo
aetatis suae anno. Cum esset annorum viginti, accepit Annam filiam
Ysachar uxorem ex tribu sua,; id est ex genere David. Cumque
moratus esset cum ea per annos viginti, filios aut filias ex ea non
accepit.

CAPUT II.

     Factum est autem ut in diebus festis inter eos qui offerebant
incensum domino staret Ioachim, parans munera sua in conspectu
domini. Et accedens ad eum scriba templi nomine Ruben ait: Non tibi
licet inter sacrificia dei agentes consistere, quia non te
benedixit deus ut daret tibi germen in Israel. Passus itaque
verecundiam in conspectu populi abscessit de templo domini plorans,
et non est reversus in domum suam, sed abiit ad pecora sua, et
duxit secum pastores inter montes in longinquam terram, ita ut per
quinque menses nullum nuntium potuisset audire de eo Anna uxor
eius.

     Quae dum fleret in oratione sua et diceret: Domine deus Israel
fortissime, iam quia filios non dedisti mihi, virum et meum quare
tulisti a me? Ecce enim quinque menses transeunt et virum meum non
video. Et nescio utrum mortuus sit, ut vel sepulturam illi
fecissem. Et dum nimis fleret in viridiario domus suae, in oratione
elevans oculos suos ad dominum vidit nidum passerum in arbore
lauri, et emisit vocem cum gemitu ad dominum dicens: Domine deus
omnipotens, qui omni creaturae donasti filios, et bestiis et
iumentis et serpentibus et piscibus et volucribus, et omnes super
filios gaudent, me solam a benignitatis tuae dono excludis? Tu
nosti domine ab initio coniugii me hoc vovisse, ut si dedisses
mihi filium aut filiam, obtulissem ilium tibi in templo sancto
tuo. Et dum ista diceret, subito ante faciem eius apparuit angelus
domini dicens: Noli timere Anna, quoniam in consilio dei est germen
tuum; et quod ex te natum fuerit; erit in admirationem omnibus
seculis usque in finem. Et cum haec dixisset, ab oculis eius
elapsus est. Illa autem tremens et pavens, quod vidisset talem
visionem et talem audisset sermonem, ingressa in cubiculum iactavit
se in lecto quasi mortua, et tota die ac nocte in tremore nimio ac
oratione permansit. Post haec vocavit ad se puellam suam et dixit
ad eam: Vides me viduitate deceptam et in angustia positam, et tu
nec ingredi ad me voluisti? Tunc ilia in murmure sic respondit
dicens: Si deus conclusit uterum tuum et virum tuum a te abstulit,
ego, quid tibi factura sum? Et haec audiens Anna amplius flebat.

CAPUT III.

     In ipso tempore apparuit quidam iuvenis inter montes, ubi
Ioachim pascebat greges, et dixit ei: Quare non reverteris ad
uxorem tuam? Et dixit Ioachim: Per viginti annos habui eam; nunc
vero quia noluit deus mihi ex ea dare filios, cum verecundia de
templo dei exprobratus exivi: ut quid revertare ad eam, semel
abiectus atque despectus? Hic ergo cum ovibus meis ero, quamdiu
huius seculi deus mihi lucem concedere voluerit; per manus autem
puerorum meorum pauperibus et viduis et orphanis et colentibus deum
partes suas libenter restituam. Et cum haec dixisset, respondit ei
iuvenis: Angelus dei ego sum, qui apparui hodie uxori tuae flenti
et oranti, et consolatus sum eam, quam scias ex semine tuo
concepisse flliam. Haec in templo dei erit, et spiritus sanctus
requiescet in ea; et erit beatitudo eius super omnes sanctas
feminas, ita ut nullus possit dicere quia fuit talis ante eam, sed
et post eam numquam erit ei simlis ventura in hoc seculo. Propter
quod, descende de montibus et revertere ad coniugem tuam, et
invenies eam habentem in utero: excitavit enim deus semen in ea,
unde gratias referas deo, et semen eius erit benedictum, et ipsa
erit benedicta et mater benedictionis aeternae constituetur.  Et
adorans eum Ioachim dixit ei: Si inveni gratiam coram te, sede
modicum in tabernaculo meo et benedic me servum tuum. Et dixit ei
angelus: Noli te dicere servum, sed conservum meum; unius enim
domini servi sumus. Nam cibus meus invisibilis est, et potus meus
ab hominibus mortalibus non videre potest. Et ideo non debes me
rogare ut intrem in tabernaculo tuo; sed quod mihi eras daturus, tu
in holocaustum offeras deo. Tunc Ioachim accepit agnum immaculatum
et dixit ad angelum: Ego non ausus essem offerre holocaustum deo,
nisi iussio tua daret mihi pontificium offerendi. Et dixit ei
angelus: Nec ego te ad offerendum invitarem nisi voluntatem domini
cognovissem.  Factum est autem cum offerret Ioachim deo
sacrificium, simul cum odore sacrificii quasi cum fumo perrexit
angelus ad caelum.

     Tunc Ioachim cecidit in faciem, et ab hora diei sexta usque ad
vesperam iacuit. Venientes autem pueri eius et mercennarii,
nescientes quid causae esset expaverunt, putans quod se ipse vellet
interficere, et accesserunt ad eum et vix eum elevaverunt de terra.
Quibus cum enarrasset quid vidisset, stupore nimio et admiratione
impulsi hortabantur eum ut sine mora iussum angeli perficeret atque
velociter ad suam coniugem remearet.  Cumque Ioachim in animo suo
discuteret si reverti deberet, factum est ut sopore teneretur, et
ecce angelus, qui apparuit ei vigilanti, apparuit ei in somnis
dicens: Ego sum angelus qui a deo datus sum tibi custos; descende
securus et revertere ad Annam, quia misericordia quas fecisti tu et
Anna uxor tua in conspectu altissimi recitatae sunt, et tale datum
est vobis germen, quale numquam ab initio nec prophetae aut sancti
habuerunt neque sunt habituri. Et factum est cum evigilasset
Ioachim a somno, vocavit ad se gregarios suos et indicavit eis
somnium suum. At illi adoraverunt dominum et dixerunt ei: Vide ne
ultra contemnas angelum dei; sed surge proficiscamur, et lento
gradu pascentes eamus.

     Cumque triginta dies ambularent et essent iam prope, apparuit
Annae in oratione stanti angelus domini dicens ei: Vade ad portam
quae aurea vocatur et occurre viro tuo, quoniam veniet ad te hodie.
At illa festinanter perrexit cum puellis suis, et coepit in ipsa
porta stans orare. Et cum diutius exspectaret et longa
exspectatione deficeret, elevans oculos suos vidit Ioachim
venientem cum pecoribus suis, occurrensque Anna suspendit se in
collo eius, gratias agens deo et dicens: Vidua eram, et ecce iam
non sum; sterilis eram, et ecce iam concepi. Et factum est gaudium
magnum vicinis omnibus et notis eius, ita ut universa terra Israel
de ista fama gratularetur.

CAPUT IV.

     Post haec autem expletis mensibus novem peperit Anna filiam et
vocavit nomen eius Mariam. Cum antem tertio anno perlactasset eam,
abierunt simul Ioachim et Anna uxor eius ad templum domini, et
offerentes hostias domino tradiderunt infantulam suam Mariam in
contubernium virginum, quae die noctuque in dei laudibus
permanebant. Quae cum posita esset ante templum domini, quindecim
gradus ita cursim ascendit ut penitus non aspiceret retrorsum,
neque, ut solitum est infantiae, parentes requireret. In quo facto
omnes stupore attoniti tenebantur; ita ut et ipsi pontifices templi
mirarentur.

CAPUT VI.

     Tunc Anna repleta spiritu sancto in conspectu omnium dixit:
Dominus deus exercituum memor factus est verbi sui et visitavit
plebem suam visitatione sancta sua, ut gentes qua insurgebant in
nos humiliet et convertat ad se corda eorum, aperuit aures suas
precibus nostris, et exciusit a nobis insultationes inimicorum
nostrorum. Sterilis facta est mater, et genuit exultationem et
laetitiam in Israel. Ecce potero offere munera domino, et non
poterunt a me prohibere inimici mei. Dominus convertat corda eorum
ad me, et det mihi gaudium sempiternum.

CAPUT VI.

     Erat autem Maria in admiratione omni populo. Quae cum trium
esset annorum, ita maturo gressu ambulabat et perfectissime
loquebatur et in dei laudibus studebat, ut non infantula esse
putaretur sed magna, et quasi triginta annorum iam esset ita
orationibus insistebat. Et resplendebat facies eius sicut nix, ita
ut vix possent in eius vultum intendere. Insistebat autem operi
lanificii, et omnia quae mulieres antiquae non potuerunt facere,
ista in tenera aetate posita explicabat. Hanc autem regulam sibi
statuerat, ut a mane usque ad horam tertiam orationibus insisteret;
a tertia autem usque ad nonam textrino opere se occuparet: a nona
vero hora iterum ab oratione non recedebat usque dum illi angelus
domini appareret, de cuius manu escam acciperet, et melius atque
melius in dei laudibus proficiebat. Denique cum senioribus
virginibus in dei laudibus ita docebatur, ut iam nulla ei in
vigiliis prior inveniretur, in sapientia legis dei eruditior, in
humilitate humilior, in carminibus Davidicis elegantior, in
caritate gratiosior, in castitate purior, in omni virtute
perfectior. Erat enim constans, immobilis, immutabilis, atque
cotidie ad meliora proficiebat.  Hanc nemo irascentem vidit, hanc
maledicentem  nunquam ullus audivit. Omnis autem sermo eius ita
erat gratia plenus, ut cognosceretur in lingua eius esse deus.
Semper in oratione vel scrutatione legis permanebat, et erat
sollicita circa socias suas, ne aliqua ex eis vel in uno sermone
peccaret, nec aliqua in risu exaltaret sonum suum nec aliqua in
iniuriis aut in superbia circa parem existeret. Sine intermissione
benedicebat deum; et ne forte vel in salutatione sua a laudibus dei
tolleretur,  Si quis eam salutabat, illa pro salutatione _deo
gratias_ respondebat. Denique primum ab ea exiit ut homines, cum se
invicem salutaront, _deo gratias_ responderent. Cotidie esca quam
de manu angeli accipiebat ipsa tantum reficiebatur; escam vero quam
a pontificibus consequebatur pauperibus dividebat. Frequenter
videbant cum ea angelos loqui, et quasi carissimi eius
obtemperabant ei. Si quis autem de infirmantibus tetigisset eam,
salvus ad domum suam eadem hora remeabat.

CAPUT VII.

     Tunc Abiathar sacerdos obtulit munera infinita pontificibus,
ut acciperet eam filio suo tradendam uxorem. Prohibebat autem eos
Maria dicens: non postest fieri ut ego virum cognoscam aut me vir
cognoscat; Pontifices autem et omnes eius affines dicebant ei:
Deus in filiis colitur et in posteris adoratur; sicut semper fuit
in Israel. Respondens autem Maria dixit illis: Deus in castitate
primo omnium colitur, ut comprobatur. Nam ante Abel nullus fuit
iustus inter homines, et iste pro oblatione placui deo, et ab eo
qui displicuit inclementer occisus est. Duas tamen coronas accepit,
oblationis et virginitatis, quia in carne sua nunquam pollutionem
admisit.  Denique et Helias cum esset in carne assumptus est, quia
carnem suam virginem custodivit. Haec ego didici in templo dei ab
infantia mea, quod deo cara esse possit virgo. Ideo hoc statui in
corde meo ut virum penitus non cognoscam.

CAPUT VIII.

     Factum est autem cum XIIII annos aetatis haberet esset occasio
quae Pharisaeos faceret dicere, iam consuetudinem adesse feminam in
templo dei non posse morari, inventum est tale consilium ut
mitteretur praeco per omnes tribus Israel, ut omnes die tertia in
templum domini convenirent. Cum autem universus populus
convenisset, surrexit Ahiathar pontifex et ascendit in altioribus
gradibus, ut ab omni populo audiri posset et videri; et facto magno
silentio dixit: Audite me filii Israel, et auribus percipite verba
mea. Ex quo aedificatum est templum hoc a Salomone, fuerunt in eo
filiae regum virgines et prophetarum et summorum sacerdotum et
pontificum, et magnae ac mirabiles exstiterunt. Tamen venientes ad
legitimam aetatem, viros in coniugio sunt adeptae, et secutae sunt
priorum suarum ordinem et deo placuerunt. A sola vero Maria novus
ordo placendi deo inventus est, quae promittit deo se virginem
permanere. Unde mihi videtur ut per interrogationem nostram et
responsionem dei possimus agnoscere cui debeat custodienda
committi. Tunc placuit sermo iste omni synagogae. Et missa est sors
a sacerdotibus super duodecim tribus Israel, et  cecidit sors super
tribum Iuda. Dixitque sacerdos: In sequenti die quicumque sine
uxore est veniat et deferat virgam in manu sua. Unde factum est ut
Ioseph cum iuvenibus virgam deferret. Cumque tradidissent summo
pontifici virgas suas, obtulit sacrificium deo, et interrogavit
dominum. Et dixit dominus ad eum: Intromitte omnium virgas intra
sancta sanctorum, et ibi maneant virgae. Et praecipe eis ut mane
veniant ad te ad recipiendas virgas suas, et ex cacumine unius
virgae columba egredietur et volabit ad caelos; in cuius manu virga
reddita hoc signum dederit, ipsi tradatur Maria custodienda.

     Factum est autem ut altero die maturius venirent universi, et
facta oblatione incensi ingressus pontifex intra sancta sanctorum
protulit virgas. Cumque erogasset singulas et ex nulla virga
exisset columba, induit se Abiathar pontifex duodecim tintinnabulis
et veste sacerdotali, et ingressus in sancta sanctorum incendit
sacrificium. Et fundente illo orationem apparuit ei angelus dicens:
Est hic virgula brevissima, quam pro nihilo computasti, illamque
simul cum ceteris posuisti: Hanc cum tu protuleris et dederis, in
ipsa apparebit signum quod locutus sum tibi. Erat autem haec virga
Ioseph, eratque ipse abiectus habitus, quoniam senex erat, et ne
forte cogeretur accipere eam, requirere noluit virgam suam. Cumque
staret humilis et ultimus, voce magna clamavit ad eum Abiathar
pontifex dicens: Veni et accipe virgam tuam, quoniam tu expectaris.
Et accessit Ioseph expavescens quod summus pontifex cum clamore
nimio vocaret eum.  Mox autem extendens manum ut suam virgam
acciperet, statim de cacumine eius egressa est columba nive
candidior, speciosa nimis; et volans diu per templi fastigia
petivit caelos. Tunc universus populus congratulabatur seni
dicentes: Beatus factus in senectute tua, ut idoneum te deus
ostenderet ad accipiendam Mariam. Cum autem sacerdotes dicerent ei:
Accipe eam, quia ex omni tribu Iuda tu solus electus es a deo,
coepit adorare et rogare eos atque cum verecundia dicere: Senex sum
et filios habeo, ut quid mihi infantulam istam traditis? Tunc
Abiathar summus pontifex dixit: Memor esto Ioseph quemadmodum
Dathan et Abiron et Core perierunt, quia voluntatem domini
contempserunt. Ita tibi eveniet si hoc quod a deo iubetur tibi
contempseris. Et dixit ei Ioseph: Ego quidem non contemno
voluntatem dei, sed custos eius ero, quousque hoc de voluntate dei
cognosci possit, quis eam possit habere ex filiis meis coniugem.
Dentur aliquae ex sodalibus eius virgines, cum quibus interim
degat.  Et respondens Abiathar pontifex dixit: Virgines quidem ad
solatium eius dabuntur, quousque dies statutus veniat in quo tu eam
accipias; non enim poterit alii in matrimonio copulari.

     Tunc Ioseph accepit Mariam cum aliis quinque virginibus, quae
essent cum ea in domo Ioseph. Erant autem ista virgines Rebecca,
Sephora, Susanna, Abigea et Zahel: quibus datum est a pontificibus
sericum et iacinthum et byssus et coccus et purpura et linum.
Miserunt autem sortes inter se quid unaquaeque Virgo faceret;
contigit autem ut Maria purpuram acciperet ad velum templi domini,
Quam cum acciperet, dixerunt ei illae virgines: Cum tu sis minor
omnibus, purpuram obtinere meruisti. Et hoc dicentes quasi in
fatigationis sermone coeperunt eam reginam virginum appellare.
Cumque haec inter se agerent, apparuit angelus domini in medio
earum et dixit: Non erit sermo iste in fatigatione missus, sed in
prophetationem verissimam prophetatus. Expaverunt autem in
conspectu angeli et in verbis eius, et rogaverunt eam ut indulgeret
eis et oraret pro eis.

CAPUT IX.

     Altera autem die dum Maria staret iuxta fontem ut urceolum
impleret, apparuit ei angelus domini et dixit: Beata es Maria,
quoniam in utero tuo habitaculum domino praeparasti. Ecce veniet
lux de caelo ut habitet in te, et per te universo mundo
resplendebit.

     Iterum tertia die dum operaretur purpuram digitis suis,
igressus est ad eam iuvenis, cuius pulchritudo non potuit enarrari.
Quem videns Maria expavit et contremuit. Cui ille ait. Noli timere
Maria, invenisti gratiam apud deum: ecce concipies in utero et
paries regem, qui imperet non solum in terra sed et in caelis, et
regnabit in secula seculorum.

CAPUT X.

     Cum haec agerentur,Ioseph in Capharnaum maritima erat opere
occupatus, erat enim faber ligni: ubi moratus est mensibus novem.
Reversusque in domum suam, invenit Mariam praegnantem. Et totus
contremuit et positus in angustia exclamavit et dixit: Domine deus,
accipe spiritum meum, quoniam melius est mihi mori quam vivere. Cui
dixerunt virgines quae cum Maria erant: Quid ais, domine Ioseph?
Nos scimus quoniam vir non tetigit eam; nos scimius quoniam
integritas et virginitas in ea immaculata perseverat. Nam custodita
est a deo, semper in oratione nobiscum permansit; cotidie cum ea
angelus domini loquitur, cotidie de manu angeli escam accipit.
Quomodo fieri potest ut sit aliquod peccatum in ea?  Nam si
suspicionem nostram tibi vis ut pandamus, istam gravidam non fecit
nisi angelus dei. Ioseph autem dixit: Ut quid me seducitis ut
credam vobis quia angelus domini impraegnavit eam? Potest enim
fieri ut quisquam se finxerit angelum domini et deceperit eam. Et
haec dicens flebat et dicebat: Qua fronte ad templum dei iturus
sum? Qua facie visurus sum sacerdotes dei? Quid facturus sum? Et
haec dicens cogitabat occultare se et dimittere eam.

CAPUT XI.

     Cumque ordinasset in nocte exsurgere ut fugiens habitaret in
occultis, ecce in ipsa nocte apparuit ei in somnis angelus domini
dicens: Ioseph fili David, noli timere accipere Mariam coniugem
tuam, quoniam quod in utero eius est, de spiritu sancto est. Pariet
autem filium, qui vocabitur Iesus: ipse enim salvum faciet populum
suum a peccatis eorum. Exsurgens, autem Ioseph a somno gratias egit
deo suo, et locutus est Mariae et virginibus quae erant cum ea et
narravit visum suum. Et consolatus est super Maria, dicens:
Peccavi, quoniam suspicionem aliquam habui in te.

                           CAPUT XII.

     Factum est autem post haec et exiit rumor quod Maria esset
gravida. Et comprehensus a ministris templi Ioseph ductus est ad
pontificem, qui una cum sacerdotibus coepit exprobrare ei et
dicere: Ut quid fraudatus es nuptias tantae ac talis virginis, quam
angeli dei sicut columbam in templo nutrierunt, quae virum numquam
nec videre voluit, quae in lege dei eruditionem optimam habuit? Tu
autem si ei violentiam non fecisses, illa hodie virgo
perseverasset. Ioseph autem devotabat se iurans quod numquam
tetigisset eam. Cui Abiathar pontifex dixit: Vivit deus quoniam
modo te faciam potare aquam potationis domini, et statim apparebit
peccatum tuum. Tunc congregata est omnis multitudo Israel, quae
dinumerari non poterat, et adducta est etiam Maria ad templum
domini.  Sacerdotes vero et affines ac parentes eius flentes
dicebant ad Mariam: Confitere sacerdotibus peccatum tuum, quae eras
sicut columba in templo dei et accipiebas cibum de manu angeli.
Vocatus est autem et Ioseph ad altare, et data est ei aqua
potationis domini: quam si gustasset homo mentiens et septies
circuisset altare, dabat deus signum aliquod in facie eius. Cum
ergo bibisset securus Ioseph et girasset altare, nullum signum
peccati apparuit in eo. Tunc sanctificaverunt eum sacerdotes omnes
et ministri et populi dicentes: Beatus es tu, quoniam non est
inventus reatus in te.  Et vocantes Mariam dixerunt ei: Tu quam
excusationem poteris habere? aut quod signum maius apparebit in te
quam hoc quod prodit te conceptus ventris tui? Hoc solummodo a te
requirimus, ut; quia Ioseph mundus est a te, confitearis quis est
qui te decepit. Melius est enim ut te tua confessio prodat, quam
ira dei dans signum in facie tua in medio populi te manifestet.
Tunc Maria constanter et intrepida dixit: Si est in me aliqua
pollutio aut aliquod peccatum, aut fuit in me aliqua concupiscentia
vel impudicitia, detegat me dominus in conspectu omnium populorum,
ut sim omnibus emendationis exemplum: Et accessit ad altare domini
confidenter et bibit aquam potationis et septies circuivit altare,
et non est inventa in ea ulla macula.

     Et cum omnis populus stuperet et haesitaret, videntes
conceptum ventris at nullum signum in facie eius apparuisse,
coeperunt inter se varia populi loquacitate turbari. Alii dicebant
sanctitatem, alii vero per malam conscientiam accusabant eam. Tunc
Maria videns suspicionem populi quod non ex integro fuisset
purgata, omnibus audientibus clara voce dixit: Vivit dominus Adonay
exercituum, in cuius conspectu sto, quoniam virum numquam cognovi;
sed nec cognoscere habeo, quia ab infantia aetatis meae in hoc
mentem definivi. Et hoc deo meo votum feci ab infantia mea, ut ipsi
qui me creavit in integritate permaneam, in qua me confide ipsi
soli vivere et ipsi soli sine aliqua pollutione quamdiu vixero
permanere. Tunc omnes osculabantur eam rogantes ut malis
suspicionibus eorum daret indulgentiam.  Et deduxerunt eam omnes
populi et sacerdotes et omnes virgines cum exultatione et gaudio
usque ad domum suam, clamantes et dicentes: Sit nomen domini
benedictum, qui manifestavit sanctitatem tuam universae plebi
Israel.

                           CAPUT XIII.

     Factum est autem post aliquantum tempus ut fieret professio ex
edicto Caesaris Augusti, ut profiteretur unusquisque in patria sua.
Haec professio facta est a praeside Syriae Cyrino. Necesse autem
fuerat ut Ioseph cum Maria proficisceretur in Bethleem, quia exinde
erat, et Maria de tribu Iuda et de domo ac patria David. Cum ergo
Ioseph et Maria irent per viam quae ducit Bethleem, dixit Maria ad
Ioseph: Duos populos video ante me, unum flentem et alium
gaudentem. Cui respondit Ioseph: Sede et tene te in iumento tuo et
noli superflua verba loqui. Tunc apparuit puer speciosus ante eos
indutus veste splendida, et dixit a Ioseph: Quare dixisti verba
superflua esse de duobus populis de quibus locuta est Maria?
Populum enim Iudaeorum flentem vidit, quia recessit a deo suo, et
populum gentium gaudentem, quia accessit et prope factus est ad
dominum, secundum quod promisit patribus nostris Abraham, Isaac et
Iacob; tempus enim advenit ut in semine Abrahae benedictio omnibus
gentibus tribuatur.

     Et cum haec dixisset, iussit angelus stare iumentum, quia
tempus advenerat pariendi; et praecepit descendere de animali
Mariam et ingredi in speluncam subterraneam, in qua lux non fuit
unquam sed semper tenebrae, quia lumen diei penitus non habebat.
Ad ingressum vero Mariae coepit tota spelunca splendorem habere, et
quasi sol ibi esset ita tota fulgorem lucis ostendere; et quasi
esset ibi hora diei sexta, ita speluncam lux divina illustravit;
nec in die nec in nocte lux ibi divina defuit quamdiu ibi Maria
fuit.  Et ibi peperit masculum, quem circumdederunt angeli
nascentem et natum adoraverunt dicentes: Gloria in excelsis deo et
in terra pax hominibus bonae voluntatis.  Iam enim dudum Ioseph
perrexerat ad quaerendas obstetrices. Qui cum reversus esset ad
spelundam, Maria iam infantem genuerat. Et dixit Ioseph ad Mariam:
Ego tibi Zelomi et Salomen obstetrices adduxi, quae foris ante
speluncam stant et prae splendore nimio huc introire non audent.
Audiens autem haec Maria subrisit.  Cui Ioseph dixit: Noli
subridere, sed cauta esto, ne forte indigeas medicina. Tunc iussit
unam ex eis intrare ad se. Cumque ingressa esset Zelomi, ad Mariam
dixit: Dimitte me ut tangam te.  Cumque permisisset se Maria tangi,
exclamavit voce magna obstetrix et dixit: Domine domine magne,
miserere. Numquam hoc auditum est nec in suspicione habitum, ut
mamillae plenae sint lacte et natus mascculus matrem suam virginem
ostendat.  Nulla pollutio sanguinis facta est in nascente, nullus
dolor in parturiente. Virgo concepit, virgo peperit, virgo
permansit. Audiens hanc vocem alia obstetrix nomine Salome dixit:
Quod ego audio non credam nisi forte ipsa probavero. Et ingressa
Salome ad Mariam dixit: Permitte me ut palpem te et probem utrum
verum dixerit Zelomi. Cumque permisisset Maria ut eam palparet,
misit manum suam Salome. Et cum misisset et tangeret, statim aruit
manus eius, et prae dolore coepit flere vehementissime et angustari
et clamando dicere: Domine, tu nosti quia semper te timui, et omnes
pauperes sine retributione acceptionis curavi, de vidua et orphano
nihil accepi, et inopem vacuum a me ire numquam dimisi. Et ecce
misera facta sum propter incredulitatem meam, quia ausa fui
temptare virginem tuam.

     Cumque haec diceret, apparuit iuxta illam iuvenis quidam valde
splendidus dicens ei: Accede ad infantem et adora eum et continge
de manu tua, et ipse salvabit te, quia ipse est salvator seculi et
omnium sperantium in se.  Quae confestim ad infantem accessit, et
adorans eum tetigit fimbrias pannorum, in quibus infans erat
involutus, et statim sanata est manus eius.  Et exiens foras
clamare coepit et dicere magnalia virtutum quae viderat et quae
passa fuerat, et quemadmodum curata fuerat, ita ut ad
praedicationem eius multi crederent.

     Nam et pastores ovium asserebant se angelos vidisse in medio
noctis hymnum dicentes, deum caeli laudantes et benedicentes, et
dicentes quia natus est salvator omnium, qui est Christus dominus,
in quo restituetur salus Israel.

     Sed et stella ingens a vespere usque ad matutinum splendebat
super speluncam, cuius magnitudo numquam visa fuerat ab origine
mundi. Et prophetae qui fuerant in Ierusalem dicebant hanc stellam
indicare nativitatem Christi, qui restauraret promissionem non
solum Israel sed et omnium gentium.

                            CAPUT XIV

     Tertia autem die nativitatis domini egressa est Maria de
spelunca, et ingressa est stabulum et posuit puerum in praesepio,
et bos et asinus adoraverunt eum.  Tunc adimpletum est quod dictum
est per Isaiam prophetam dicentem: Cognovit bos possessorem suum et
asinus praesepe domini sui. Ipsa autem animalia in medio eum
habentes incessanter adorabant eum.  Tunc adimpletum est quod
dictum est per Abucuc prophetam dicentem: In medio duorum animalium
innotesceris.  In eodem autem loco moratus est Ioseph et Maria cum
infante tribus diebus.

                            CAPUT XV.

     Sexta autem die ingressi sunt Bethleem, ubi impleverunt
septimam diem.  Octavo vero die circumcidentes puerum, vocatum est
nomen eius Iesus, quod vocatum est ab angelo antequam in utero
conciperetur. Postquam autem impleti sunt dies purgationis Mariae,
secundum legem Moysi, tunc duxit Ioseph infantem ad templum domini.
Cumque accepisset infans perithomen, obtulerunt pro eo par turturum
et duos pullos columbarum.

     Erat autem in templo vir dei perfectus et iustus, nomine
Symeon, annorum centum duodecim.  Hic responsum a domino acceperat
quia non gustaret mortem nisi videret Christum dei filium in carne.
Qui cum vidisset infantem, exclamavit voce magna dicens: Visitavit
deus plebem suam, et implevit dominus promissionem suam.  Et
festinans adoravit infantem.  Et post haec suscipiens eum in pallio
suo adoravit eum iterum et osculabatur plantas eius et dixit: Nunc
dimittis servum tuum domine secundum verbum tuum in pace, quia
viderunt oculi mei salutare tuum, quod parasti ante faciem omnium
populorum, lumen ad revelationem gentium et gloriam plebis tuae
Israel.

     Erat autem in templo domini Anna prophetissa, filia Phanuel,
de tribu Asser, quae vixerat cum viro suo annis septem a
virginitate sua; et haec vidua erat iam per annos octoginta
quatuor; quae numquam discessit a templo domini, ieiuniis et
orationibus vacans.  Haec accedens adorabat infantem dicens quoniam
in isto est redemptio seculi.

                           CAPUT XVI.

     Transacto vero secundo anno venerunt magi ab oriente in
Hierusolymam, magna deferentes munera.  Qui instanter
interrogaverunt Iudaeos dicentes: Ubi est rex qui natus est vobis?
Vidimus enim stellam eius in oriente, et venimus adorare eum.  Haec
opinio pervenit ad Herodem regem, et ita eum terruit ut mitteret ad
scribas et Pharisaeos et doctores populi, ut inquireret ab eis ubi
Christum nasciturum prophetae praedixissent. At illi dixerunt: In
Bethleem Iudae. Sic enim scriptum est: Et tu Bethleem, terra Iuda,
nequaquam minima es in principibus Iuda; ex te enim exiet dux qui
regat populum meum Israel.  Thnc Herodes Rex vocabit magos ad se et
diligenter inquisivit ab eis quando eis apparuit stella. Et misit
eos in Bethleem dicens: Ite et interrogate diligenter de puero; et
cum inveneritis eum, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum.

     Euntibus autem magis in via apparuit eis stella, et quasi quae
ducatum praestaret illis ita antecedebat eos, quousque pervenirent
ubi puer erat. Videntes autem stellam magi gavisi sunt gaudio
magno, et ingressi domum invenerunt infantem Iesum sedentem in sinu
matris.  Tunc aperuerunt thesauros suos, et ingentibus muneribus
muneraverunt Mariam et Ioseph.  Ipsi autem infanti obtulerunt
singuli singulos aureos.  Post haec unus obtulit aurum, alius thus,
alius vero myrram.  Qui cum ad Herodem regem reverti vellent,
admoniti sunt somnis ab angelo ne redirent ad Herodem.  Illi autem
adoraverunt infantem cum omni gaudio et per viam aliam reversi sunt
in regionem suam.

                           CAPUT XVII.

     Videns autem Herodes rex quod illusus esset a magis,
inflammatum est cor eius, et misit per omnes vias volens capere eos
et interficere. Quos cum penitus invenire non potuisset, misit in
Bethleem et occidit omnes infantes a bimatu et infra, secundum
tempus quod exquisierat a magis.

     Ante unum vero diem quam hoc fieret, admonitus est Ioseph in
somnis ab angelo domini qui dixit illi: Tolle Mariam et infantem,
et per viam eremi perge in Egyptum.  Ioseph vero secundum angeli
dictum ivit.

                          CAPUT XVIII.

     Cumque pervenissent ad speluncam quandam et in ea requiescere
vellent, descendit Maria de iumento, et sedens habebat Iesum in
gremio suo. Erant autem cum Ioseph tres pueri et cum Maria quaedam
puella iter agentes.  Et ecce subito de spelunca egressi sunt multi
dracones, quos videntes pueri prae nimio timore exclamaverunt. Tunc
Iesus descendens de gremio matris suae, pedibus suis stetit ante
dracones; illi autem adoraverunt eum, et cum adorassent abierunt.
Tunc adimpletum est quod dictum est per David prophetam dicentem:
Laudate dominum de terra dracones, dracones et omnes abyssi.  Ipse
autem infantulus Iesus ambulans ante eos praecepit eis ut nulli
hominum nocerent. Sed Maria et Ioseph valde timebant ne forte
infantulus laederetur a draconibus.  Quibus Iesus ait: Nolite
timere, nec me considerate quia infantulus sum: ego enim semper vir
perfectus fui et sum, et necesse est ut ferae omnes silvarum
mansuescant ante me.

                           CAPUT XIX.

     Similiter leones et pardi adorabant eum et comitabantur cum
eis in deserto; quocumque Maria et Ioseph ibant, antecedebant eos,
ostendentes viam et inclinantes capita sua adorabant Iesum.  Primo
autem die ut vidit Maria leones circa se venientes et varia ferarum
genera, vehementer expavit.  Cui infans Iesus laeto vultu in faciem
eius respiciens dixit: Noli timere, mater: non enim ad iniuriam
tuam sed ad obsequium tuum venire festinant. Et his dictis
amputavit timorem de cordibus eorum. Ambulabant autem leones cum
eis simul, et cum bobus et asinis et sumariis qui eis necessaria
portabant, et nullum laedebant quamvis simul manerent; sed erant
mansueti inter oves et arietes, quos secum de Iudaea adduxerant et
secum habebant.  Inter lupos ambulabant et nihil formidabant, et
nullus ab alio laedebatur.  Tunc adimpletum est quod dictum est per
prophetam: Lupi cum agnis pascentur, leo et bos simul paleas
vescentur. Erant autem duo boves et plaustrum, in quo necessaria
portabant, quos leones dirigebant in itinere eorum.

                            CAPUT XX.

     Factum est autem die tertia profectionis suae ut Maria nimio
solis ardore fatigaretur in eremo, videns arborem palmae dixit ad
Ioseph: Quiescam paululum sub umbra eius. Ioseph autem festinans
duxit eam ad palmam et descendere eam fecit de iumento. Cumque
resedisset Maria, respiciens ad comam palmae vidit eam plenam
pomis, et dixit ad Ioseph: Desidero, si fieri posset, ut ex istis
fructibus huius palmae perciperem.  Et ait ad eam Ioseph: Miror te
dicere hoc, cum videas quantae sit altitudinis palma ista, et quod
tu de palmae fructibus cogitas edere. Ego magis de aquae penuria
cogito, quae nobis iam defecit in utribus, et non habemus unde nos
et iumenta refocillare valeamus. Tunc infantulus Iesus laeto vultu
in sinu matris suae residens ait ad palmam: Flectere arbor et de
fructibus tuis refice matrem meam. Et confestim ad hanc vocem
inclinavit palma cacumen suum usque ad plantas Mariae, et
collegerunt ex ea fructus quibus omnes refecti sunt. Postquam vero
collecta sunt omnia poma eius, inclinata manebat, expectans ut eius
ad imperium resurgeret ad cuius imperium fuerat inclinata. Tunc
Iesus dixit ad eam: Erige te palma et confortare, et esto consors
arborum mearum quae sunt in paradiso patris mei. Aperi autem ex
radicibus tuis venam quae absconsa est in terra, et fluant ex ea
aquae ad satietatem nostram. Et statim erecta est palma, et
coeperunt per radices eius egredi fontes aquarum limpidissimi et
frigidi et dulcissimi nimis.  Videntes autem fontes aquarum gavisi
sunt gaudio magno, et satiati sunt cum omnibus iumentis et
hominibus gratias agentes deo.

                           CAPUT XXI.

     Die autem altera profecti sunt inde, et in hora qua iter agere
coeperunt Iesus conversus ad palmam dixit: Hoc privilegium do tibi
palma, ut unus ex ramis tuis transferatur ab angelis meis et
plantetur in paradiso patris mei.  Hanc autem benedictionem in te
conferam, ut omnes qui in aliquo certamine vicerint, dicatur eis:
Pervenistis ad palmam victoriae. Haec eo loquente, ecce angelus
domini apparuit stans super arborem palmae, et auferens unum ex
ramis eius volavit ad caelum, habens ramum in manu sua.  Quod
videntes ceciderunt in faciem suam et facti sunt velut mortui.
Quibus Iesus locutus est dicens: Quare formido obtinuit corda
vestra? An nescitis quia palma haec, quam feci transferri in
paradiso, parata erit omnibus sanctis in loco deliciarum, sicut
vobis parata fuit in loco deserti huius? At illi gaudio replete
surrexerunt omnes.

                           CAPUT XXII.

     Cum autem iter agerent, dixit ei Ioseph: Domine, calor nimis
decoquit nos: si tibi placet, viam teneamus iuxta mare, ut possimus
per civitates maritimas requiescendo transire.  Dixit ei Iesus:
Noli timere, Ioseph; ego viam vobis breviabo, ut quod spatio
triginta dierum ituri eratis, in hac una die perficiatis.  Haec
illis loquentibus ecce prospicientes videre coeperunt montes
Egyptios et civitates eius.

     Et gaudentes et exultantes devenerunt in finibus Hermopolis,
et in unam ex civitatibus Egypti quae Sotinen dicitur ingressi
sunt; et quoniam in ea nullus erat notus apud quem potuissent
hospitari, templum ingressi sunt, quod capitolium Egypti vocabitur.
In quo templo trecenta sexaginta quinque idola posita erant, quibus
singulis diebus honor deitatis in sacrilegiis perhibebatur.

                          CAPUT XXIII.

     Factum est autem cum beatissima Maria cum infantulo templum
fuisset ingressa, universa idola prostrata sunt in terram, ita ut
omnia convulsa iacerent penitus et confracta in faciem suam; et sic
se nihil esse evidenter docuerunt. Tunc adimpletum est quod dictum
est per prophetam Isaiam: Ecce dominus veniet super nubem levem &
ingredietur Egyptum, et movebuntur a facie eius omnia manufacta
Egyptiorum.

                           CAPUT XXIV.

     Tunc Affrodosio duci civitatis illius cum nuntiatum fuisset,
cum universo exercitu suo venit ad templum. Pontifices vero templi
ut viderunt Affrodosium cum universo exercitu suo ad templum
properare, putabant se vindictam videre in eos quorum causa dii
corruerant.  Ille autem ingressus templum, ut vidit omnia idola in
facies suas prostrata iacere, accessit ad Mariam et adoravit
infantem, quem ipsa in sinu suo portabat, et cum adorasset eum,
allocutus est universum exercitum suum et amicos suos dicens: Nisi
hic deus esset deorum nostrorum, dii nostri coram eo in facies suas
minime cecidissent, neque in eius conspectu prostrati iacerent:
unde eum dominum suum taciti protestantur. Nos ergo deos nostros
quod videmus facere nisi cautius fecerimus omnes, poterimus
periculum eius indignationis incurrere et universi in interitum
devenire, sicut contigit Pharaoni regi Egyptiorum, qui tantis
virtutibus non credens cum omni exercitu suo in mare demersus est.
Tunc omnis populus eiusdem civitatis credidit domino deo per Iesum
Christum.

                           PARS ALTERA

CAPUT XXV.

     Non post multum tempus dixit angelus ad Ioseph. Revertere in
terram Iuda; mortui sunt qui quaerebant animam pueri.

                           CAPUT XXVI.

     Et factum est quod post regressionem Iesu de Egypto, cum esset
in Galilaea, iam inchoante quarto aetatis anno, una die sabbati
ipse ludebat cum infantibus ad alveum Iordanis.  Cum ergo sedisset,
facit Iesus sibi septem lacus de luto, quibus singulis fecit
araciunculas, per quas de torrente ad suum imperium aquas ducebat
in lacum et iterum reducebat. Tunc unus ex infantibus illis, filius
diaboli, animo invido clausit aditus qui ministrabant aquas in
lacus, et evertit quod operatus fuerat Iesus. Tunc dixit illi
Iesus: Vae tibi, fili mortis, fili satanae. Opera quae operatus sum
tu dissipas? Et statim qui hoc fecerat mortuus est. Tunc seditiosa
voce clamabant parentes mortui contra Mariam et Ioseph, dicentes
eis: Filius vester maledixit filium nostrum, et mortuus est. Cum
audissent Ioseph et Maria, statim venerunt ad Iesus propter
seditionem parentum pueri et accumulationem Iudaeorum.  Sed Ioseph
dixit secreto Mariae: Ego non audeo illi dicere; tu vero mone eum
et dic: Quare excitasti nobis odium populi, et sustinemus odium
molestum hominum? Et cum venisset mater ad eum, rogabat eum dicens:
Domine mi, quid faciendo iste fecit ut moreretur? At ille dixit:
Dignus erat morte, quia dissipavit opera quae ego fueram operatus.
Rogabat ergo eum mater dicens: Noli, domine mi, quia insurgunt in
nos omnes. At ille nolens matrem suam contristari, pede suo dextro
percutiens nates mortui dixit ad eum: Exurge, fili iniquitatis; non
enim dignus es intrare in requiem patris mei, quia dissipasti opera
quae ego fui operatus. Tunc qui erat mortuus surrexit et abiit.
Iesus vero ad imperium suum per aquae ductum aquas ducebat in
lacus.

                          CAPUT XXVII.

     Et factum est quod post haec videntibus cunctis cepit lutum de
lacis quos fecerat Iesus et ex eo fecit duodecim passeres.  Erat
autem sabbatum quando fecit hoc Iesus, et infantes plurimi erant
cum eo. Cum ergo vidisset quidam de Iudaeis eum hoc facientem,
dixit ad Ioseph: Ioseph, nonne vides infantem Iesum in sabbato
operari quod ei facere non licet? Fecit enim de luto duodecim
passeres.  Hoc audito Ioseph arguit eum dicens: Quare in sabbato
talia facis quae nobis non licet facere? Iesus autem audiens Ioseph
et percutiens manum ad manum dixit passeribus suis: Volate. Et ad
vocem imperii sui coeperunt volare.  Et astantibus omnibus illic et
videntibus et audientibus dixit avibus: Ite et volate per orbem et
per omnem mundum et vivite.  Videntes vero qui aderant talia signa,
repleti sunt stupore magno. Alli laudabant et admirabantur eum;
alii vero vituperabant. Et abierunt quidam ad principes sacerdotum
et ad primates Pharisaeorum et adnuntiaverunt eis quod Iesus filius
Ioseph in conspectu totius populi Israel signa magna fecisset et
virtutes. Et adnuntiatum est hoc in duodecim tribus Israel.

                          CAPUT XXVIII.

     Iam iterum filius Annae sacerdotis templi, qui cum Ioseph
advenerat, tenens virgam in manu cunctis videntibus cum furore
nimio exclusit lacus quos Iesus manibus suis fecerat, et effudit ex
eis aquas quas congregaverat de torrente in eis. Nam et ipsum aquae
ductum, per quem intrabat aqua, clausit et postea evertit.  Cumque
haec vidisset Iesus, dixit ad puerum illum qui dissipaverat lacus
suos: O semen iniquitatis pessimum, o fili mortis, officina
satanae, vere erit fructus seminis tui sine vigore, et radices tuae
sine humore, et rami ti aridi, non ferentes fructum.  Et mox
videntibus cunctis arefactus est puer et mortuus est.

                           CAPUT XXIX.

     Deinde tremuit Ioseph et tenuit Iesum, et ibat cum eo ad domum
suam, et mater cum eo. Et ecce subito ex adverso puer quidam, et
ipse operarius iniquitatis, currens intulit se super humerum Iesu,
volens eum eludere aut nocere si posset. Dixit autem ei Iesus: Non
revertaris sanus de via tua qua vadis. Et statim corruit et mortuus
est. Et exclamaverunt parentes mortui, qui viderant quod factum
est, dicentes: Unde natus est his infans? Manifestum est quod omne
verbum quod dicit verum est, et frequenter antequam dicat
adimpletur. Et accesserunt parentes pueri mortui ad Ioseph et
dixerunt illi: Tolle istum Iesum de loco isto; non enim potest
habitare nobiscum in hoc municipio. Aut certe doce illum benedicere
et non maledicere. Accessit autem Ioseph ad Iesum et monebat eum
dicens: Ut quid talia facis? Iam multi dolentes contra te sunt, et
propter te habent nos odio, et molestias hominum sustinemus propter
te. Respondens Iesus dixit ad Ioseph: Nullus filius sapiens est
nisi quem pater suus secundum scientiam huius temporis erudierit,
et patris sui maledictum nemini nocet nisi male agentibus. Tunc
congregati sunt adversus Iesum et accusabant eum ad Ioseph. Ut hoc
vidit Ioseph, perterritus est nimium, timens vim et seditionem
populi Israel. Eadem hora apprehendit Iesus infantem mortuum ab
aure et suspendit eum a terra in conspectu omnium, et viderunt
Iesum loquentem cum eo tanquam patrem cum filio suo. Et reversus
est spiritus suus in ipsum, et revixit. Et mirati sunt universi.

                            CAPUT XXX

     Magister autem quidam Iudaeus nomine Zachyas audivit talia
Iesum verba loquentem, et videns quia erat insuperabilis scientia
virtutis in eo factus est dolens, et coepit indisciplinate et
stulte et sine timore loqui contra Ioseph.  Et dicebat: Tu non vis
filium tuum tradere ut doceatur scientia humana et timore? Sed
vidio te et Mariam plus velle diligere filium vestrum quam
traditiones seniorum populi. Oportebat enim vos plus honorare
presbyteros totius ecelesiae Israel, et ut cum infantibus mutuam
haberet caritatem et inter eos iudaica erudiretur doctrina. Cui e
contrario dixit Joseph: Et quis est qui possit hunc infantem tenere
et docere? Sed si potes tu tenere et docere eum, nos minime
prohibemus eum a te doceri quae ab omnibus discuntur. Auditis Iesus
quae dixerat Zachyas respondit ei et dixit: Praeceptor legis, quae
paulo ante dixisti et omnia quae nominasti oportet servari ab his
qui hominum docentur institutis: sed extraneus sum a foris vestris,
quia parentem carnalem non habeo. Tu qui legem legis et instructus
es, in lege permanes: ego antem ante legem eram. Sed cum putes te
non habere parem in doctrina, erudieris a me, quoniam nemo alius
potest docere nisi haec quae nominasti. Ipse enim potest qui dignus
est. Ego autem cum exaltatus fuero a terra, cessare faciam omnem
genealogiae vestrae mentionem. Tu quando natus es, ignoras: ego
autem solus scio qnando nati estis et quanto tempore vita vestra
est in terra. Tunc omnes qui audierunt verba haec patefacta
obstupuerunt et clamarunt dicentes: O, o, o, hoc mire magnum et
admirabile sacramentnm. Numquam andivimus huiusmodi. Numquam ab
aliquo alio auditum est, nec a prophetis nec a Pharisaeis nec a
grammaticis dictum est vel aliquando auditum.  Nos scimus hunc unde
natus est, et vix est annorum quinque, et unde haec verba loquitur?
Responderunt Pharisaei: Nos numquam andivimus talia verba ab
infante alio dicta in tali infantia.  Et respondens Iesus dixit
eis: In hoc vos admiramini quia talia dicuntnr ab infante? Quare
ergo non creditis mihi in his quae locutus sum vobis?  Et quia dixi
vobis quod scio quando nati estis, omnes miramini: ampliora dicam
vobis, ut magis miremini. Abraham, quem vos dicitis patrem vestrum,
ego vidi et cum eo locutus fui, et ille me vidit. Audientes hoc
obticuerunt, nec quisquam eorum audebat loqui. Et dixit eis Iesus.
Fui inter vos cum infantibus, et non cognovistis me. Locutus sum
vobis quasi cum prudentibus, et non intellexistis vocem meam, quia
minores me estis et modicae fidei.

                           CAPUT XXXI.

     Iterum magister Zachyas legis doctor dixit ad Ioseph et
Mariam: Date mihi puerum, et ego tradam illum magistro Levi, qui
doceat eum litteras et erudiat. Tunc Ioseph et Maria blandientes
Iesum duxerunt in scholam, ut doceretur litteras a sene Levi. Qui
cum introisset, tacebat. Et magister Levi unam litteram dicebat ad
Iesum, et incipiens a prima littera Aleph dicebat ei: Responde.
Iesus autem tacebat et nihil respondebat. Unde praeceptor Levi
iratus apprehendens virgam storatinam percussit eum in capite.
Iesus autem dixit ad didascalum Levi: Ut quid me percutis? In
veritate scias quia ipse qui percutitur magis docet percutientem se
quam ab eo doceatur. Ego enim te possim docere quae a te ipso
dicuntur. Sed hi omnes caeci sunt qui dicunt et audiunt, quasi aes
sonans aut cimbalum tinniens, in quibus non est sensus eorum quae
intelliguntur per sonum illorum.  Et subiungens Iesus dixit
Zachyae: Omnis littera ab Aleph usque ad Thau dispositione
discernitur. Dic ergo tu primum quid sit Thau, et ego dicam tibi
quid sit Aleph. Et iterum dixit ad eos Iesus: Qui non norunt Aleph,
Thau quomodo dicere possunt, hypocritae? Dicite quid sit primum
Aleph, et ego tunc vobis credam cum dixeritis Beth. Et coepit Iesus
singularum litterarum nomina interrogare, et dixit: Dicat magister
legis, prima littera quid sit, vel quare triangulos habeat multos,
gradatos, subacutos, mediatos, obductos, productos, erectos,
stratos, curvistratos. Cum autem Levi hoc audisset, obstupefactus
est ad tantam dispositionem nominum litterarum. Tunc coepit cunctis
audientibus clamare et dicere: Num debet iste super terra vivere?
Imo in magna cruce dignus est appendi. Nam potest ignem extinguere
et alia deludere tormenta. Ego puto quod hic ante cataclismum
fuerit, ante diluvium natus. Quis enim venter illum portavit? aut
quae mater genuit illum? aut quae ubera illum lactaverunt? Fugio
ante eum; non enim valeo sustinere verbum ex ore eius, sed cor meum
stupescit talia verba audire. Nullum enim hominum puto eius
consequi verbum, nisi fuerit deus cum eo. Nunc ego ipse infelix
tradidi me huic in derisum. Cum enim me putarem habere discipulum,
inveni magistrum meum, ignorans eum. Quid dicam? Non valeo
sustinere verba pueri huius; de hoc iam municipio fugiam, quia non
valeo haec intelligere. Ab infante senex victus sum, quia neque
initium de quibus ipse affirmat invenire non possum nec finem.
Difficile enim est initum ex se ipso repreire. Certo dico vobis,
non mentior, quod ante meos oculos operatio huius pueri et initia
sermonis eius et intentionis exitus nihil cum hominibus commune
videtur habere. Hic ergo nescio an magus aut deus sit; aut certe
angelus dei loquitur in eo. Unde sit aut unde venerit aut quis
futurus sit, nescio. Tunc Iesus laeto vultu subridens de eo dixit
cum imperio cunctis filiis Israel astantibus et audientibus.
Fructificent infructuosi et videant caeci et claudi ambulent recte
et pauperes fruantur bonis et reviviscant mortui, ut redintegrato
statu unusquisque revertatur et permaneat in eo ipso qui radix est
vitae et dulcedinis perpetuae. Et cum hoc dixissent infans Iesus,
continuo sunt omnes restituti qui sub malis deciderant
infirmitatibus. Et amplius non audebant dicere ei aliquid aut
audire ab eo.

                          CAPUT XXXII.

     Post haec abierunt inde Ioseph et Maria cum Iesu in civitatem
Nazareth; et erat ibi cum parentibus suis. Et cum esset ibi una
sabbati, dum Iesus luderet cum infantibus in solario cuiusdam
domus, contigit ut quidam de infantibus alium depelleret de solario
in terram, et mortuus est. Et cum non vidissent parentes mortui,
clamabant contra Ioseph et Mariam dicentes: Filius vester filium
nostrum misit in terram, et mortuus est. Iesus vero tacebat et
nihil eis respondebat. Venerunt autem festinantes Ioseph et Maria
ad Iesum, et rogabat mater sua dicens: Domine mi, dic mihi si tu
misisti eum in terram. Et statim descendit Iesus de solario in
terram et vocavit puerum per nomen suum Zeono. Et respondit ei:
Domine. Dixitque illi Iesus: Num ego praecipitavi te in terram de
solario? At ille dixit: Non, domine. Et mirati sunt parentes pueri
qui fuerat mortuus, et honorabant Iesum super facto signo. Et
abierunt inde Ioseph et Maria cum Iesu in Iericho.

                          CAPUT XXXIII.

     Erat autem Iesus annorum sex, et misit illum mater sua cum
hydria ad fontem haurire aquam cum infantibus. Et contigit postquam
hausit aquam, ut quidam ex infantibus impegerit eum et
conquassaverit hydriam et fregerit eam. At Iesus expandit pallium
quo utebatur, et suscepit in pallio suo tantum aquae quantum erat
in hydria, et portavit eam matri suae. At illa videns mirabatur, et
cogitabat intra se, et condebat omnia haec in corde suo.

                          CAPUT XXXIV.

     Iterum quadam die exivit in agrum et tulit parum tritici de
horreo matris suae, et illud ipse seminavit. Et natum est et crevit
et multiplicatum est nimis. Et factum est denique ut ipse meteret,
et collegit fructus ex eo tres choros, et donavit multiplicibus
suis.

                           CAPUT XXXV.

     Est via quae exit de Iericho et tendit ad Iordanis fluvium,
ubi transierunt filii Israel: ibi arca testamenti dicitur
resedisse. Et erat Iesus annorum octo et exivit de Iericho, et ibat
ad Iordanem. Et erat secus viam crypta prope Iordanis ripam ubi
leaena catulos nutriebat; et nullus poterat per viam securus
ambulare. Veniens autem Iesus de Iericho, cognoscens quod in crypta
illa leaena filios suos generasset, videntibus cunctis introivit in
eam. At ubi viderunt leones Iesum, cucurrerunt ei obviam et
adoraverunt eum. Et Iesus sedebat in caverna, et catuli leonum
discurrebant circa pedes eius, blandientes cum eo et ludentes.
Leones vero seniores demisso capite a longe stabant et adoraverunt
eum, et caudis suis blandiebantur ante eum. Tunc populus qui a
longe stabat, non videns Iesum, dixit: Hic nisi gravia fecisset
peccata aut parentes eius, non se ultro leonibus obtulisset. Et cum
populus haec intra se cogitaret et moerori nimio subiaceret, ecce
subito in conspectu populi exivit Iesus de crypta et leones
antecedebant eum, et catuli leonum ante pedes eius ludebant inter
se. Parentes vero Iesu demisso capite stabant a longe et
observabant; pariter et populus propter leones longe stabat; non
enim se coniungere eis audebat. Tunc Iesus coepit dicere ad
populum: Quanto meliores sunt bestiae vobis quae suum agnoscunt
dominum et glorificant, et vos homines, qui ad imaginem et
similitudinem dei facti estis, ignoratis. Bestiae agnoscunt me et
mansuescunt; homines me vident et non cognoscunt.

                           CAPUT XXXVI

     Post haec Iesus transivit Iordanem cunctis videntibus cum
leonibus, et aqua Iordanis divisa est ad dextram et ad sinistram.
Tunc dixit leonibus, it ut omnes audirent: Ite in pace et neminem
laedatis; sed nec homo vobis noceat, donec revertamini unde
existis. At illi non voce sed corpore vale facientes abierunt ad
loca sua. Iesus vero reversus est ad matrem suam.

                          CAPUT XXVII.

     Et cum esset Ioseph faber lignarius et nihil aliud ex ligno
operaretur nisi iuga bobum et aratra et terrae versoria et culturae
apta, ligneosque faceret lectos, contigit ut quidam iuvenis illi
faciendum grabatum cubitorum sex demandaret. Et iussit Ioseph puero
suo incidere lignum seca ferrea secundum mensuram quam miserat. Qui
non servavit definitum sibi modum; sed fecit unum lignum brevius
altero. Et coepit Ioseph aestuando cogitare quid faciendum ei esset
super hoc. Et ut vidit Iesus eum sic aestuantem cogitatione, cui
[quia?] res gesta impossibilis erat, consolatoria voce alloquitur
eum dicens: Veni teneamus capita singulorum lignorum, et
coniungamus ea caput ad caput, et coaequemus ea ad se et trahamus
ad nos: poterimus enim ea facere aequalia. Tunc Ioseph obtemperavit
iubenti; sciebat enim quod posset facere quicquid vellet. Et
apprehendit Ioseph capita lignorum et iunxit ad parietem et iuxta
se, et tenuit Iesus altera capita lignorum et traxit ad se brevius
lignum et coaequavit ligno longiori. Et dixit ad Ioseph: Vade
operari, et fac quod facturum te promiseras. Et fecit Ioseph quod
promiserat.

                         CAPUT XXXVIII.

     Factum est secundo ut Ioseph et Maria rogarentur a populo ut
Iesus doceretur litteris in schola. Quod et facere non negaverunt,
et secundum praeceptum seniorum ducebant eum ad magistrum ut
doceretur ab eo scientia humana. Et tunc coepit magister imperiose
eum docere dicendo: Dic Alpha. Iesus vero dixit ei: Tu mihi dic
prius quid set Betha, et ego dicam tibi quid sit Alpha. Et ob hoc
magister iratus percussit Iesum, et mox postquam percussit eum
mortuus est.

     Et Iesus reversus est ad matrem suam domum. Timens autem
Ioseph vocavit Mariam ad se et dixit ei: Vere scias qui tristis est
anima mea usque ad mortem propter puerum istum. Fieri enim potest
ut aliquando aliquis percutiat in malitia puerum istum, et
moraiatur. Maria autem respondens dixit: Vir dei, noli credere quod
hoc fieri possit. Imo secure crede quod qui eum misit inter homines
nasci, ipse eum ab omnibus malignitatibus custodiet et in suo
nomine conservabit a malo.

                          CAPUT XXXIX.

     Iterum rogaverunt tertio Mariam et Ioseph Iudaei ut ad alium
magistrum blandimentis suis ducerent ad addiscendum. Timentes autem
populum Ioseph et Maria et insolentiam principum ut minas
sacerdotum, duxerunt iterum ad scholam, scientes nihil posse ab
homine discere qui ex solo deo perfectam haberet scientiam. Cum
autem Iesus introisset scholam, ductus spiritu sancto accepit
librum de manu didascali docentis legem, et cuncto populo vidente
et audiente coepit legere, non quidem quae scripta erant in libro
eorum, sed in spiritu dei vivi loquebatur, tanquam si de fonte vivo
torrens aquae egrederetur et fons plenus semper permaneret. Et ita
in virtute docebat populum magnalia dei vivi, ut et ipse magister
caderet in terram et adoraret eum. Cor autem populi, qui consedebat
et audierat eum talia dicentem, versum est in stuporem. Quod cum
audisset Ioseph, currendo venit ad Iesum, timens ne ipse didascalus
moreretur. Quo viso magister dixit ei: Tu non dedisti mihi
discipulum sed magistrum: et quis potest verba eius sustinere? Tunc
adimpletum est quod dictum est per psalmistam: Flumen dei repletum
est aqua. Parasti cibum illorum, quia ita est praeparatio eius.

                           CAPUT XXXX.

     Post haec migravit Ioseph inde cum Maria et Iesu ut venirent
in Capharnaum maritimam, propter malitiam hominum sibi
adversantium. Et cum habitaret Iesus in Capharnaum, erat in
civitate quidam homo nomine Ioseph, dives valde. Sed infirmitate
sua deficiens mortuus est, et mortuus in grabato iacebat. Cum autem
audisset Iesus in civitate plangentes et flentes et ululantes super
mortuum, dixit ad Ioseph: Quare huic, cum nomine tuo vocetur, tuae
gratiae beneficium non praestas? Cui respondit Ioseph: Quae est
potestas mea aut facultas huic praestandi beneficium? Cui dixit
Iesus: Tolle sudarium quod est super caput tuum et vade et pone
illud super faciem mortui et dic ei: Salvet te Christus. Et mox
salvatus erit et resurget defunctus de grabato suo. Quo audito
Ioseph statim abiit ad imperium Iesu currens et intravit domum
defuncti, et sudarium quod habebat super caput suum posuit super
faciem eius qui iacebat in grabato, et dixit: Salvet te Iesus. Et
continuo surrexit mortuus de lecto, et quaerebat quis esset Iesus.

                          CAPUT XXXXI.

     Et abierunt in civitatem Capharnaum a civitate quae vocatur
Bethleem, et erat Ioseph cum Maria in domo sua, et Iesus cum eis.
Et die quadam vocavit Ioseph ad se filium suum primogenitum
Iacobum, et misit illum in hortum olerum ut colligeret olera ad
faciendum pulmentum. Et subsecutus est Iesus Iacobum fratrem suum
in hortum, et hoc Ioseph et Maria nescierunt. Dumque Iacobus
colligeret olera, subito exivit de foramine vipera et percussit
manum Iacobi, et ipse prae dolore nimio coepit clamare. Et iam
deficiens dicebat cum vocis amaritudine: Heu, heu, vipera pessima
percussit manum meam. Iesus vero stans ex adverso ad vocis
amaritudinem accurrit ad Iacobum et tenuit manum eius, et nihil
aliud fecit sed tantum sufflavit in manum Iacobi et refrigeravit
eam. Et statim Iacobus sanatus est, et serpens mortuus est. Et
Ioseph et Maria quod factum est ignorabant; sed ad clamorem Iacobi
et ad imperium Iesu cucurrerunt ad hortum, et invenerunt serpentem
mortuum iam et Iacobum bene sanatum.

                          CAPUT XXXXII.

     Cum autem veniret Ioseph ad convivium cum filiis suis Iacobo,
Ioseph et Iuda et Simeone et duabus filaiabus suis, conveniebant
Iesus et Maria mater eius cum sorore sua Maria Cleophae, quam
dominus deus donavit patri eius Cleophae et Annae matri eius, eo
quod obtulissent Mariam matrem Iesu domino. Et haec Maria vocata
est simili nomine Maria ad consolationem parentum. Et cum
convenirent, Iesus sanctificabat et benedicebat illos, et ipse
prior incipiebat manducare et bibere. Nemo enim illorum audebat
manducare vel bibere, nec sedere ad mensam aut panem frangere,
donec ipse sanctificans eos prius hoc fecisset. Et si forte absens
fuisset, expectabant donec hoc faceret. Et quando ipse volebat ad
refectionem accedere, accedabant Ioseph et Maria et fratres eius,
filii Ioseph. Hi siquidem fratres sunt oculos suos tanquam
luminaria vitam eius habentes observabant eum et timebant. Et
quando Iesus dormiebat, sive in die sive in nocte, claritas dei
splendebat super eum. Cui laus sit omnis et gloria in secula
seculorum. Amen. Amen.

//end//