From: "Jim Marchand" Date: Tue, 18 Apr 2000 18:41:54 -0500 Introductory Comments by Jim Marchand (April 2000) The influence of the apocryphon which is most often called The Gospel of Pseudo-Matthew was enormous in the Middle Ages. From it we get either the origin of or the explanation of the Ox and the Ass in the Nativity scene, the Meeting at the Golden Gate, the stories of Joseph's flowering rod, Mary and the fifteen steps, Jesus and the clay pigeons (cf. Zillis), and many other things which were just part and parcel of everyday Christianity in the Middle Ages, such as the notion that Mary, as the first nun, was the first to make a vow of virginity, the bowing down of the palm tree in the desert, Jesus and the doctors, Jesus with His playmates, whom He strikes dead for small playmate crimes, Salome's disbelief and its punishment, the falling down of idols of Egypt (all 365 of them). It is found in sections of the Legenda Aurea and of Vincent of Beauvais. The _Liber Mariae_ of Gil de Zamora, being edited by me and Professor Spurgeon Baldwin, contains almost the whole, though in a version strongly different from that of Tischendorf. As is known, Hrotsvitha of Gandersheim wrote a versification of the Pseudo-Matthew, titled simply "Maria" (see _Hrotsvithae Opera_, ed. H. Homeyer [Munich: Schoeningh, 1970], 41- 80). Its influence in art is also great; it ought to be part of the preparation of all medievalists. Marina Warner, _Alone of All Her Sex_ (NY: Knopf, 1976), 33, maintains that: "... no other document was more crucial to the very idea of the Virgin Mary." This edition is scanned in from Constantin von Tischendorf's _Evangelia apocrypha_, 2d ed. (Leipzig: H. Mendelsohn, 1876), 51- 112, still the standard edition. Another good source, particularly for the various versions in the Middle Ages is: E. Amann, _Le protevangile de Jacques et ses remaniements latins (Paris, 1910). The Latin text is on pp. 272- 339, with a French translation. A recent edition, with a French translation: Jan Gijsel and Rita Beyers, _Libri de nativitate Mariae_, 2 vols. (Turnhout: Brepols, 1997). Rita Beyers wrote her dissertation on the Gospel of Pseudo- Matthew, "De Nativitate Mariae. Kritische voorstudie en tekstuitgave" (Leuven, 1980). An excellent handy and modestly priced edition can be found in Aurelio de Santos Otero, Los Evangelios ap˘crifos, 2d edition. Biblioteca de Autores Cristianos 148 (Madrid: La Editorial Catolica, 1973), 177-242. Reprints Tischendorf with a Spanish translation. The notes are good. For more bibliography, see: M. Geerard, Clavis apocryphorum novi testamenti (Turnhout: Brepols 1992), No. 52, or the various patristic bibliographies, e.g. Quasten. For an English translation, see the "Noncanonical homepage": http://wesley.nnc.edu/noncanon.htm#mm. This seems to be taken from ECF08 of the Ante and Post Nicene Fathers on CCEL; be warned that this translation is sometimes a little loose. It was necessary to go to this source, since James has only a summary of the Gospel of Pseudo-Matthew. If I have time, I will post a new one. Tischendorf's Latin Text INCIPIT LIBER DE ORTU BEATAE MARIAE ET INFANTIA SALVATORIS A beato Matthaeo Evangelista hebraice scriptus et a Beato Ieronimo Presbytero in latinum translatus. A. Dilectissimo fratri Ieronimo presbytero, Cromatius et Eliodorus episcopi in domino salutem. Ortum Mariae virginis et nativitatem atque infantiam Domini nostri Iesu Christi in apocryphis libris invenimus. In quibus multa contraria fidei nostrae considerantes scripta, recusanda credimus universa: ne per occasionem Christi traderemus laetitiam Antichristo. Ista ergo nobis considerantibus exstiterunt viri sancti Parmenius et Virinus qui dicerent, sanctitatem tuam beatissimi Matthaei Evangelistae manu scriptum volumen hebraicum invenisse, in quo et ipsius virginis matris et salvatoris infantia esset scripta. Et idcirco tuam caritatem per ipsum dominum nostrum Iesum Christum expetentes quaesumus ut eum ex hebraeo latinis auribus tradas: non tam ad percipiendum ea quae sunt Christi insignia quam ad haereticorum astutiam excludendam; qui ut doctrinam malam instituerent, bonae Christi nativitati sua mendacia miscuerunt, ut per dulcedinem vitae mortis amaritudinem occultarent. Erit ergo purissimae caritatis ut vel rogantes fratres tuos exaudias, vel episcopos exigentes caritatis debitum, quod idoneum credideris recipere facias. Vale in domino et ora pro nobis. B. Dominis sanctis et beatissimis, Cromatio et Eliodoro episcopis, Ieronimus exiguus Christi servus in domino salutem. Qui terram auri consciam fodit, non illico arripit quidquid fossa profuderit lacerata; sed priusquam fulgendum pondus vibrantis iactus ferri suspendat, interim vertendis suspendendisque cespitibus immoratur, et spe alitur qui nondum lucris augetur. Arduum opus iniungitur, cum hoc fuerit mihi a vestra beatitudine imperatum, quod nec ipse sanctus Matthaeus apostolus et evangelista voluit in aperto conscribi. Si enim hoc secretius non esset, evangelio utique ipsi quod edidit addidisset. Sed fecit hunc libellum hebraicis litteris obsignatum, quem usque adeo edidit ut hodie manu ipsius liber scriptus hebraicis litteris a viris religiosissimis habeatur, qui eum a suis prioribus per successus temporum susceperunt. Hunc autem ipsum librum cum numquam alicui transferendum tradiderunt, textum vero eius aliter aliterque tradiderunt, sic factum est, ut a Manichaei discipulo, nomine Leucio, qui etiam apostolorum gesta falso sermone conscripsit, hic liber editus, non aedificationi, sed destructioni materiam exhibuerit; et quod talis probaretur in synodo, cui merito aures ecclesiae non paterent. Cessent nunc oblatrantium morsus: non enim libellum canonicis nos superaddidimus Scripturis, sed ad detegendam haereseos fallaciam apostoli atque evangelistae scripta transferimus: in quo opere tam iubentibus piis obtemperamus episcopis, quam impiis haereticis obviamus. Amor ergo Christi est cui satisfacimus, credentes quod nos suis orationibus adiuvent qui ad Salvatoris nostri sanctam infantiam per nostram potuerint obedientiam pervenire. Explicit Prologus PARS PRIMA Caput I. In diebus illis erat vir in Ierusalem nomine Ioachim ex tribu Iuda. Et hic erat pastor ovium suarum, timens deum in simplicitate et in bonitate sua. Cui cura nulla erat alia nisi gregum suorum, de quorum fructu alebat omnes timentes deum, duplicia offerens munera in timore dei et doctrina laborantibus, et simplicia offerens his qui ministrabant eis. Ergo sive in agnis sive in ovibus sive in lanis sive in omnibus rebus suis quascumque possidere videbatur tres partes faciebat: unam partem dabat viduis, orphanis, peregrinis atque pauperibus, alteram vero partem colentibus deum; tertiam partem ibi et omni domui suae reservabat; Haec autem illo faciente multiplicabat deus greges suos, ita ut non esset similis illi in populo Israel. Haec autem inchoavit facere a quinto decimo aetatis suae anno. Cum esset annorum viginti, accepit Annam filiam Ysachar uxorem ex tribu sua,; id est ex genere David. Cumque moratus esset cum ea per annos viginti, filios aut filias ex ea non accepit. CAPUT II. Factum est autem ut in diebus festis inter eos qui offerebant incensum domino staret Ioachim, parans munera sua in conspectu domini. Et accedens ad eum scriba templi nomine Ruben ait: Non tibi licet inter sacrificia dei agentes consistere, quia non te benedixit deus ut daret tibi germen in Israel. Passus itaque verecundiam in conspectu populi abscessit de templo domini plorans, et non est reversus in domum suam, sed abiit ad pecora sua, et duxit secum pastores inter montes in longinquam terram, ita ut per quinque menses nullum nuntium potuisset audire de eo Anna uxor eius. Quae dum fleret in oratione sua et diceret: Domine deus Israel fortissime, iam quia filios non dedisti mihi, virum et meum quare tulisti a me? Ecce enim quinque menses transeunt et virum meum non video. Et nescio utrum mortuus sit, ut vel sepulturam illi fecissem. Et dum nimis fleret in viridiario domus suae, in oratione elevans oculos suos ad dominum vidit nidum passerum in arbore lauri, et emisit vocem cum gemitu ad dominum dicens: Domine deus omnipotens, qui omni creaturae donasti filios, et bestiis et iumentis et serpentibus et piscibus et volucribus, et omnes super filios gaudent, me solam a benignitatis tuae dono excludis? Tu nosti domine ab initio coniugii me hoc vovisse, ut si dedisses mihi filium aut filiam, obtulissem ilium tibi in templo sancto tuo. Et dum ista diceret, subito ante faciem eius apparuit angelus domini dicens: Noli timere Anna, quoniam in consilio dei est germen tuum; et quod ex te natum fuerit; erit in admirationem omnibus seculis usque in finem. Et cum haec dixisset, ab oculis eius elapsus est. Illa autem tremens et pavens, quod vidisset talem visionem et talem audisset sermonem, ingressa in cubiculum iactavit se in lecto quasi mortua, et tota die ac nocte in tremore nimio ac oratione permansit. Post haec vocavit ad se puellam suam et dixit ad eam: Vides me viduitate deceptam et in angustia positam, et tu nec ingredi ad me voluisti? Tunc ilia in murmure sic respondit dicens: Si deus conclusit uterum tuum et virum tuum a te abstulit, ego, quid tibi factura sum? Et haec audiens Anna amplius flebat. CAPUT III. In ipso tempore apparuit quidam iuvenis inter montes, ubi Ioachim pascebat greges, et dixit ei: Quare non reverteris ad uxorem tuam? Et dixit Ioachim: Per viginti annos habui eam; nunc vero quia noluit deus mihi ex ea dare filios, cum verecundia de templo dei exprobratus exivi: ut quid revertare ad eam, semel abiectus atque despectus? Hic ergo cum ovibus meis ero, quamdiu huius seculi deus mihi lucem concedere voluerit; per manus autem puerorum meorum pauperibus et viduis et orphanis et colentibus deum partes suas libenter restituam. Et cum haec dixisset, respondit ei iuvenis: Angelus dei ego sum, qui apparui hodie uxori tuae flenti et oranti, et consolatus sum eam, quam scias ex semine tuo concepisse flliam. Haec in templo dei erit, et spiritus sanctus requiescet in ea; et erit beatitudo eius super omnes sanctas feminas, ita ut nullus possit dicere quia fuit talis ante eam, sed et post eam numquam erit ei simlis ventura in hoc seculo. Propter quod, descende de montibus et revertere ad coniugem tuam, et invenies eam habentem in utero: excitavit enim deus semen in ea, unde gratias referas deo, et semen eius erit benedictum, et ipsa erit benedicta et mater benedictionis aeternae constituetur. Et adorans eum Ioachim dixit ei: Si inveni gratiam coram te, sede modicum in tabernaculo meo et benedic me servum tuum. Et dixit ei angelus: Noli te dicere servum, sed conservum meum; unius enim domini servi sumus. Nam cibus meus invisibilis est, et potus meus ab hominibus mortalibus non videre potest. Et ideo non debes me rogare ut intrem in tabernaculo tuo; sed quod mihi eras daturus, tu in holocaustum offeras deo. Tunc Ioachim accepit agnum immaculatum et dixit ad angelum: Ego non ausus essem offerre holocaustum deo, nisi iussio tua daret mihi pontificium offerendi. Et dixit ei angelus: Nec ego te ad offerendum invitarem nisi voluntatem domini cognovissem. Factum est autem cum offerret Ioachim deo sacrificium, simul cum odore sacrificii quasi cum fumo perrexit angelus ad caelum. Tunc Ioachim cecidit in faciem, et ab hora diei sexta usque ad vesperam iacuit. Venientes autem pueri eius et mercennarii, nescientes quid causae esset expaverunt, putans quod se ipse vellet interficere, et accesserunt ad eum et vix eum elevaverunt de terra. Quibus cum enarrasset quid vidisset, stupore nimio et admiratione impulsi hortabantur eum ut sine mora iussum angeli perficeret atque velociter ad suam coniugem remearet. Cumque Ioachim in animo suo discuteret si reverti deberet, factum est ut sopore teneretur, et ecce angelus, qui apparuit ei vigilanti, apparuit ei in somnis dicens: Ego sum angelus qui a deo datus sum tibi custos; descende securus et revertere ad Annam, quia misericordia quas fecisti tu et Anna uxor tua in conspectu altissimi recitatae sunt, et tale datum est vobis germen, quale numquam ab initio nec prophetae aut sancti habuerunt neque sunt habituri. Et factum est cum evigilasset Ioachim a somno, vocavit ad se gregarios suos et indicavit eis somnium suum. At illi adoraverunt dominum et dixerunt ei: Vide ne ultra contemnas angelum dei; sed surge proficiscamur, et lento gradu pascentes eamus. Cumque triginta dies ambularent et essent iam prope, apparuit Annae in oratione stanti angelus domini dicens ei: Vade ad portam quae aurea vocatur et occurre viro tuo, quoniam veniet ad te hodie. At illa festinanter perrexit cum puellis suis, et coepit in ipsa porta stans orare. Et cum diutius exspectaret et longa exspectatione deficeret, elevans oculos suos vidit Ioachim venientem cum pecoribus suis, occurrensque Anna suspendit se in collo eius, gratias agens deo et dicens: Vidua eram, et ecce iam non sum; sterilis eram, et ecce iam concepi. Et factum est gaudium magnum vicinis omnibus et notis eius, ita ut universa terra Israel de ista fama gratularetur. CAPUT IV. Post haec autem expletis mensibus novem peperit Anna filiam et vocavit nomen eius Mariam. Cum antem tertio anno perlactasset eam, abierunt simul Ioachim et Anna uxor eius ad templum domini, et offerentes hostias domino tradiderunt infantulam suam Mariam in contubernium virginum, quae die noctuque in dei laudibus permanebant. Quae cum posita esset ante templum domini, quindecim gradus ita cursim ascendit ut penitus non aspiceret retrorsum, neque, ut solitum est infantiae, parentes requireret. In quo facto omnes stupore attoniti tenebantur; ita ut et ipsi pontifices templi mirarentur. CAPUT VI. Tunc Anna repleta spiritu sancto in conspectu omnium dixit: Dominus deus exercituum memor factus est verbi sui et visitavit plebem suam visitatione sancta sua, ut gentes qua insurgebant in nos humiliet et convertat ad se corda eorum, aperuit aures suas precibus nostris, et exciusit a nobis insultationes inimicorum nostrorum. Sterilis facta est mater, et genuit exultationem et laetitiam in Israel. Ecce potero offere munera domino, et non poterunt a me prohibere inimici mei. Dominus convertat corda eorum ad me, et det mihi gaudium sempiternum. CAPUT VI. Erat autem Maria in admiratione omni populo. Quae cum trium esset annorum, ita maturo gressu ambulabat et perfectissime loquebatur et in dei laudibus studebat, ut non infantula esse putaretur sed magna, et quasi triginta annorum iam esset ita orationibus insistebat. Et resplendebat facies eius sicut nix, ita ut vix possent in eius vultum intendere. Insistebat autem operi lanificii, et omnia quae mulieres antiquae non potuerunt facere, ista in tenera aetate posita explicabat. Hanc autem regulam sibi statuerat, ut a mane usque ad horam tertiam orationibus insisteret; a tertia autem usque ad nonam textrino opere se occuparet: a nona vero hora iterum ab oratione non recedebat usque dum illi angelus domini appareret, de cuius manu escam acciperet, et melius atque melius in dei laudibus proficiebat. Denique cum senioribus virginibus in dei laudibus ita docebatur, ut iam nulla ei in vigiliis prior inveniretur, in sapientia legis dei eruditior, in humilitate humilior, in carminibus Davidicis elegantior, in caritate gratiosior, in castitate purior, in omni virtute perfectior. Erat enim constans, immobilis, immutabilis, atque cotidie ad meliora proficiebat. Hanc nemo irascentem vidit, hanc maledicentem nunquam ullus audivit. Omnis autem sermo eius ita erat gratia plenus, ut cognosceretur in lingua eius esse deus. Semper in oratione vel scrutatione legis permanebat, et erat sollicita circa socias suas, ne aliqua ex eis vel in uno sermone peccaret, nec aliqua in risu exaltaret sonum suum nec aliqua in iniuriis aut in superbia circa parem existeret. Sine intermissione benedicebat deum; et ne forte vel in salutatione sua a laudibus dei tolleretur, Si quis eam salutabat, illa pro salutatione _deo gratias_ respondebat. Denique primum ab ea exiit ut homines, cum se invicem salutaront, _deo gratias_ responderent. Cotidie esca quam de manu angeli accipiebat ipsa tantum reficiebatur; escam vero quam a pontificibus consequebatur pauperibus dividebat. Frequenter videbant cum ea angelos loqui, et quasi carissimi eius obtemperabant ei. Si quis autem de infirmantibus tetigisset eam, salvus ad domum suam eadem hora remeabat. CAPUT VII. Tunc Abiathar sacerdos obtulit munera infinita pontificibus, ut acciperet eam filio suo tradendam uxorem. Prohibebat autem eos Maria dicens: non postest fieri ut ego virum cognoscam aut me vir cognoscat; Pontifices autem et omnes eius affines dicebant ei: Deus in filiis colitur et in posteris adoratur; sicut semper fuit in Israel. Respondens autem Maria dixit illis: Deus in castitate primo omnium colitur, ut comprobatur. Nam ante Abel nullus fuit iustus inter homines, et iste pro oblatione placui deo, et ab eo qui displicuit inclementer occisus est. Duas tamen coronas accepit, oblationis et virginitatis, quia in carne sua nunquam pollutionem admisit. Denique et Helias cum esset in carne assumptus est, quia carnem suam virginem custodivit. Haec ego didici in templo dei ab infantia mea, quod deo cara esse possit virgo. Ideo hoc statui in corde meo ut virum penitus non cognoscam. CAPUT VIII. Factum est autem cum XIIII annos aetatis haberet esset occasio quae Pharisaeos faceret dicere, iam consuetudinem adesse feminam in templo dei non posse morari, inventum est tale consilium ut mitteretur praeco per omnes tribus Israel, ut omnes die tertia in templum domini convenirent. Cum autem universus populus convenisset, surrexit Ahiathar pontifex et ascendit in altioribus gradibus, ut ab omni populo audiri posset et videri; et facto magno silentio dixit: Audite me filii Israel, et auribus percipite verba mea. Ex quo aedificatum est templum hoc a Salomone, fuerunt in eo filiae regum virgines et prophetarum et summorum sacerdotum et pontificum, et magnae ac mirabiles exstiterunt. Tamen venientes ad legitimam aetatem, viros in coniugio sunt adeptae, et secutae sunt priorum suarum ordinem et deo placuerunt. A sola vero Maria novus ordo placendi deo inventus est, quae promittit deo se virginem permanere. Unde mihi videtur ut per interrogationem nostram et responsionem dei possimus agnoscere cui debeat custodienda committi. Tunc placuit sermo iste omni synagogae. Et missa est sors a sacerdotibus super duodecim tribus Israel, et cecidit sors super tribum Iuda. Dixitque sacerdos: In sequenti die quicumque sine uxore est veniat et deferat virgam in manu sua. Unde factum est ut Ioseph cum iuvenibus virgam deferret. Cumque tradidissent summo pontifici virgas suas, obtulit sacrificium deo, et interrogavit dominum. Et dixit dominus ad eum: Intromitte omnium virgas intra sancta sanctorum, et ibi maneant virgae. Et praecipe eis ut mane veniant ad te ad recipiendas virgas suas, et ex cacumine unius virgae columba egredietur et volabit ad caelos; in cuius manu virga reddita hoc signum dederit, ipsi tradatur Maria custodienda. Factum est autem ut altero die maturius venirent universi, et facta oblatione incensi ingressus pontifex intra sancta sanctorum protulit virgas. Cumque erogasset singulas et ex nulla virga exisset columba, induit se Abiathar pontifex duodecim tintinnabulis et veste sacerdotali, et ingressus in sancta sanctorum incendit sacrificium. Et fundente illo orationem apparuit ei angelus dicens: Est hic virgula brevissima, quam pro nihilo computasti, illamque simul cum ceteris posuisti: Hanc cum tu protuleris et dederis, in ipsa apparebit signum quod locutus sum tibi. Erat autem haec virga Ioseph, eratque ipse abiectus habitus, quoniam senex erat, et ne forte cogeretur accipere eam, requirere noluit virgam suam. Cumque staret humilis et ultimus, voce magna clamavit ad eum Abiathar pontifex dicens: Veni et accipe virgam tuam, quoniam tu expectaris. Et accessit Ioseph expavescens quod summus pontifex cum clamore nimio vocaret eum. Mox autem extendens manum ut suam virgam acciperet, statim de cacumine eius egressa est columba nive candidior, speciosa nimis; et volans diu per templi fastigia petivit caelos. Tunc universus populus congratulabatur seni dicentes: Beatus factus in senectute tua, ut idoneum te deus ostenderet ad accipiendam Mariam. Cum autem sacerdotes dicerent ei: Accipe eam, quia ex omni tribu Iuda tu solus electus es a deo, coepit adorare et rogare eos atque cum verecundia dicere: Senex sum et filios habeo, ut quid mihi infantulam istam traditis? Tunc Abiathar summus pontifex dixit: Memor esto Ioseph quemadmodum Dathan et Abiron et Core perierunt, quia voluntatem domini contempserunt. Ita tibi eveniet si hoc quod a deo iubetur tibi contempseris. Et dixit ei Ioseph: Ego quidem non contemno voluntatem dei, sed custos eius ero, quousque hoc de voluntate dei cognosci possit, quis eam possit habere ex filiis meis coniugem. Dentur aliquae ex sodalibus eius virgines, cum quibus interim degat. Et respondens Abiathar pontifex dixit: Virgines quidem ad solatium eius dabuntur, quousque dies statutus veniat in quo tu eam accipias; non enim poterit alii in matrimonio copulari. Tunc Ioseph accepit Mariam cum aliis quinque virginibus, quae essent cum ea in domo Ioseph. Erant autem ista virgines Rebecca, Sephora, Susanna, Abigea et Zahel: quibus datum est a pontificibus sericum et iacinthum et byssus et coccus et purpura et linum. Miserunt autem sortes inter se quid unaquaeque Virgo faceret; contigit autem ut Maria purpuram acciperet ad velum templi domini, Quam cum acciperet, dixerunt ei illae virgines: Cum tu sis minor omnibus, purpuram obtinere meruisti. Et hoc dicentes quasi in fatigationis sermone coeperunt eam reginam virginum appellare. Cumque haec inter se agerent, apparuit angelus domini in medio earum et dixit: Non erit sermo iste in fatigatione missus, sed in prophetationem verissimam prophetatus. Expaverunt autem in conspectu angeli et in verbis eius, et rogaverunt eam ut indulgeret eis et oraret pro eis. CAPUT IX. Altera autem die dum Maria staret iuxta fontem ut urceolum impleret, apparuit ei angelus domini et dixit: Beata es Maria, quoniam in utero tuo habitaculum domino praeparasti. Ecce veniet lux de caelo ut habitet in te, et per te universo mundo resplendebit. Iterum tertia die dum operaretur purpuram digitis suis, igressus est ad eam iuvenis, cuius pulchritudo non potuit enarrari. Quem videns Maria expavit et contremuit. Cui ille ait. Noli timere Maria, invenisti gratiam apud deum: ecce concipies in utero et paries regem, qui imperet non solum in terra sed et in caelis, et regnabit in secula seculorum. CAPUT X. Cum haec agerentur,Ioseph in Capharnaum maritima erat opere occupatus, erat enim faber ligni: ubi moratus est mensibus novem. Reversusque in domum suam, invenit Mariam praegnantem. Et totus contremuit et positus in angustia exclamavit et dixit: Domine deus, accipe spiritum meum, quoniam melius est mihi mori quam vivere. Cui dixerunt virgines quae cum Maria erant: Quid ais, domine Ioseph? Nos scimus quoniam vir non tetigit eam; nos scimius quoniam integritas et virginitas in ea immaculata perseverat. Nam custodita est a deo, semper in oratione nobiscum permansit; cotidie cum ea angelus domini loquitur, cotidie de manu angeli escam accipit. Quomodo fieri potest ut sit aliquod peccatum in ea? Nam si suspicionem nostram tibi vis ut pandamus, istam gravidam non fecit nisi angelus dei. Ioseph autem dixit: Ut quid me seducitis ut credam vobis quia angelus domini impraegnavit eam? Potest enim fieri ut quisquam se finxerit angelum domini et deceperit eam. Et haec dicens flebat et dicebat: Qua fronte ad templum dei iturus sum? Qua facie visurus sum sacerdotes dei? Quid facturus sum? Et haec dicens cogitabat occultare se et dimittere eam. CAPUT XI. Cumque ordinasset in nocte exsurgere ut fugiens habitaret in occultis, ecce in ipsa nocte apparuit ei in somnis angelus domini dicens: Ioseph fili David, noli timere accipere Mariam coniugem tuam, quoniam quod in utero eius est, de spiritu sancto est. Pariet autem filium, qui vocabitur Iesus: ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Exsurgens, autem Ioseph a somno gratias egit deo suo, et locutus est Mariae et virginibus quae erant cum ea et narravit visum suum. Et consolatus est super Maria, dicens: Peccavi, quoniam suspicionem aliquam habui in te. CAPUT XII. Factum est autem post haec et exiit rumor quod Maria esset gravida. Et comprehensus a ministris templi Ioseph ductus est ad pontificem, qui una cum sacerdotibus coepit exprobrare ei et dicere: Ut quid fraudatus es nuptias tantae ac talis virginis, quam angeli dei sicut columbam in templo nutrierunt, quae virum numquam nec videre voluit, quae in lege dei eruditionem optimam habuit? Tu autem si ei violentiam non fecisses, illa hodie virgo perseverasset. Ioseph autem devotabat se iurans quod numquam tetigisset eam. Cui Abiathar pontifex dixit: Vivit deus quoniam modo te faciam potare aquam potationis domini, et statim apparebit peccatum tuum. Tunc congregata est omnis multitudo Israel, quae dinumerari non poterat, et adducta est etiam Maria ad templum domini. Sacerdotes vero et affines ac parentes eius flentes dicebant ad Mariam: Confitere sacerdotibus peccatum tuum, quae eras sicut columba in templo dei et accipiebas cibum de manu angeli. Vocatus est autem et Ioseph ad altare, et data est ei aqua potationis domini: quam si gustasset homo mentiens et septies circuisset altare, dabat deus signum aliquod in facie eius. Cum ergo bibisset securus Ioseph et girasset altare, nullum signum peccati apparuit in eo. Tunc sanctificaverunt eum sacerdotes omnes et ministri et populi dicentes: Beatus es tu, quoniam non est inventus reatus in te. Et vocantes Mariam dixerunt ei: Tu quam excusationem poteris habere? aut quod signum maius apparebit in te quam hoc quod prodit te conceptus ventris tui? Hoc solummodo a te requirimus, ut; quia Ioseph mundus est a te, confitearis quis est qui te decepit. Melius est enim ut te tua confessio prodat, quam ira dei dans signum in facie tua in medio populi te manifestet. Tunc Maria constanter et intrepida dixit: Si est in me aliqua pollutio aut aliquod peccatum, aut fuit in me aliqua concupiscentia vel impudicitia, detegat me dominus in conspectu omnium populorum, ut sim omnibus emendationis exemplum: Et accessit ad altare domini confidenter et bibit aquam potationis et septies circuivit altare, et non est inventa in ea ulla macula. Et cum omnis populus stuperet et haesitaret, videntes conceptum ventris at nullum signum in facie eius apparuisse, coeperunt inter se varia populi loquacitate turbari. Alii dicebant sanctitatem, alii vero per malam conscientiam accusabant eam. Tunc Maria videns suspicionem populi quod non ex integro fuisset purgata, omnibus audientibus clara voce dixit: Vivit dominus Adonay exercituum, in cuius conspectu sto, quoniam virum numquam cognovi; sed nec cognoscere habeo, quia ab infantia aetatis meae in hoc mentem definivi. Et hoc deo meo votum feci ab infantia mea, ut ipsi qui me creavit in integritate permaneam, in qua me confide ipsi soli vivere et ipsi soli sine aliqua pollutione quamdiu vixero permanere. Tunc omnes osculabantur eam rogantes ut malis suspicionibus eorum daret indulgentiam. Et deduxerunt eam omnes populi et sacerdotes et omnes virgines cum exultatione et gaudio usque ad domum suam, clamantes et dicentes: Sit nomen domini benedictum, qui manifestavit sanctitatem tuam universae plebi Israel. CAPUT XIII. Factum est autem post aliquantum tempus ut fieret professio ex edicto Caesaris Augusti, ut profiteretur unusquisque in patria sua. Haec professio facta est a praeside Syriae Cyrino. Necesse autem fuerat ut Ioseph cum Maria proficisceretur in Bethleem, quia exinde erat, et Maria de tribu Iuda et de domo ac patria David. Cum ergo Ioseph et Maria irent per viam quae ducit Bethleem, dixit Maria ad Ioseph: Duos populos video ante me, unum flentem et alium gaudentem. Cui respondit Ioseph: Sede et tene te in iumento tuo et noli superflua verba loqui. Tunc apparuit puer speciosus ante eos indutus veste splendida, et dixit a Ioseph: Quare dixisti verba superflua esse de duobus populis de quibus locuta est Maria? Populum enim Iudaeorum flentem vidit, quia recessit a deo suo, et populum gentium gaudentem, quia accessit et prope factus est ad dominum, secundum quod promisit patribus nostris Abraham, Isaac et Iacob; tempus enim advenit ut in semine Abrahae benedictio omnibus gentibus tribuatur. Et cum haec dixisset, iussit angelus stare iumentum, quia tempus advenerat pariendi; et praecepit descendere de animali Mariam et ingredi in speluncam subterraneam, in qua lux non fuit unquam sed semper tenebrae, quia lumen diei penitus non habebat. Ad ingressum vero Mariae coepit tota spelunca splendorem habere, et quasi sol ibi esset ita tota fulgorem lucis ostendere; et quasi esset ibi hora diei sexta, ita speluncam lux divina illustravit; nec in die nec in nocte lux ibi divina defuit quamdiu ibi Maria fuit. Et ibi peperit masculum, quem circumdederunt angeli nascentem et natum adoraverunt dicentes: Gloria in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Iam enim dudum Ioseph perrexerat ad quaerendas obstetrices. Qui cum reversus esset ad spelundam, Maria iam infantem genuerat. Et dixit Ioseph ad Mariam: Ego tibi Zelomi et Salomen obstetrices adduxi, quae foris ante speluncam stant et prae splendore nimio huc introire non audent. Audiens autem haec Maria subrisit. Cui Ioseph dixit: Noli subridere, sed cauta esto, ne forte indigeas medicina. Tunc iussit unam ex eis intrare ad se. Cumque ingressa esset Zelomi, ad Mariam dixit: Dimitte me ut tangam te. Cumque permisisset se Maria tangi, exclamavit voce magna obstetrix et dixit: Domine domine magne, miserere. Numquam hoc auditum est nec in suspicione habitum, ut mamillae plenae sint lacte et natus mascculus matrem suam virginem ostendat. Nulla pollutio sanguinis facta est in nascente, nullus dolor in parturiente. Virgo concepit, virgo peperit, virgo permansit. Audiens hanc vocem alia obstetrix nomine Salome dixit: Quod ego audio non credam nisi forte ipsa probavero. Et ingressa Salome ad Mariam dixit: Permitte me ut palpem te et probem utrum verum dixerit Zelomi. Cumque permisisset Maria ut eam palparet, misit manum suam Salome. Et cum misisset et tangeret, statim aruit manus eius, et prae dolore coepit flere vehementissime et angustari et clamando dicere: Domine, tu nosti quia semper te timui, et omnes pauperes sine retributione acceptionis curavi, de vidua et orphano nihil accepi, et inopem vacuum a me ire numquam dimisi. Et ecce misera facta sum propter incredulitatem meam, quia ausa fui temptare virginem tuam. Cumque haec diceret, apparuit iuxta illam iuvenis quidam valde splendidus dicens ei: Accede ad infantem et adora eum et continge de manu tua, et ipse salvabit te, quia ipse est salvator seculi et omnium sperantium in se. Quae confestim ad infantem accessit, et adorans eum tetigit fimbrias pannorum, in quibus infans erat involutus, et statim sanata est manus eius. Et exiens foras clamare coepit et dicere magnalia virtutum quae viderat et quae passa fuerat, et quemadmodum curata fuerat, ita ut ad praedicationem eius multi crederent. Nam et pastores ovium asserebant se angelos vidisse in medio noctis hymnum dicentes, deum caeli laudantes et benedicentes, et dicentes quia natus est salvator omnium, qui est Christus dominus, in quo restituetur salus Israel. Sed et stella ingens a vespere usque ad matutinum splendebat super speluncam, cuius magnitudo numquam visa fuerat ab origine mundi. Et prophetae qui fuerant in Ierusalem dicebant hanc stellam indicare nativitatem Christi, qui restauraret promissionem non solum Israel sed et omnium gentium. CAPUT XIV Tertia autem die nativitatis domini egressa est Maria de spelunca, et ingressa est stabulum et posuit puerum in praesepio, et bos et asinus adoraverunt eum. Tunc adimpletum est quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem: Cognovit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui. Ipsa autem animalia in medio eum habentes incessanter adorabant eum. Tunc adimpletum est quod dictum est per Abucuc prophetam dicentem: In medio duorum animalium innotesceris. In eodem autem loco moratus est Ioseph et Maria cum infante tribus diebus. CAPUT XV. Sexta autem die ingressi sunt Bethleem, ubi impleverunt septimam diem. Octavo vero die circumcidentes puerum, vocatum est nomen eius Iesus, quod vocatum est ab angelo antequam in utero conciperetur. Postquam autem impleti sunt dies purgationis Mariae, secundum legem Moysi, tunc duxit Ioseph infantem ad templum domini. Cumque accepisset infans perithomen, obtulerunt pro eo par turturum et duos pullos columbarum. Erat autem in templo vir dei perfectus et iustus, nomine Symeon, annorum centum duodecim. Hic responsum a domino acceperat quia non gustaret mortem nisi videret Christum dei filium in carne. Qui cum vidisset infantem, exclamavit voce magna dicens: Visitavit deus plebem suam, et implevit dominus promissionem suam. Et festinans adoravit infantem. Et post haec suscipiens eum in pallio suo adoravit eum iterum et osculabatur plantas eius et dixit: Nunc dimittis servum tuum domine secundum verbum tuum in pace, quia viderunt oculi mei salutare tuum, quod parasti ante faciem omnium populorum, lumen ad revelationem gentium et gloriam plebis tuae Israel. Erat autem in templo domini Anna prophetissa, filia Phanuel, de tribu Asser, quae vixerat cum viro suo annis septem a virginitate sua; et haec vidua erat iam per annos octoginta quatuor; quae numquam discessit a templo domini, ieiuniis et orationibus vacans. Haec accedens adorabat infantem dicens quoniam in isto est redemptio seculi. CAPUT XVI. Transacto vero secundo anno venerunt magi ab oriente in Hierusolymam, magna deferentes munera. Qui instanter interrogaverunt Iudaeos dicentes: Ubi est rex qui natus est vobis? Vidimus enim stellam eius in oriente, et venimus adorare eum. Haec opinio pervenit ad Herodem regem, et ita eum terruit ut mitteret ad scribas et Pharisaeos et doctores populi, ut inquireret ab eis ubi Christum nasciturum prophetae praedixissent. At illi dixerunt: In Bethleem Iudae. Sic enim scriptum est: Et tu Bethleem, terra Iuda, nequaquam minima es in principibus Iuda; ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel. Thnc Herodes Rex vocabit magos ad se et diligenter inquisivit ab eis quando eis apparuit stella. Et misit eos in Bethleem dicens: Ite et interrogate diligenter de puero; et cum inveneritis eum, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum. Euntibus autem magis in via apparuit eis stella, et quasi quae ducatum praestaret illis ita antecedebat eos, quousque pervenirent ubi puer erat. Videntes autem stellam magi gavisi sunt gaudio magno, et ingressi domum invenerunt infantem Iesum sedentem in sinu matris. Tunc aperuerunt thesauros suos, et ingentibus muneribus muneraverunt Mariam et Ioseph. Ipsi autem infanti obtulerunt singuli singulos aureos. Post haec unus obtulit aurum, alius thus, alius vero myrram. Qui cum ad Herodem regem reverti vellent, admoniti sunt somnis ab angelo ne redirent ad Herodem. Illi autem adoraverunt infantem cum omni gaudio et per viam aliam reversi sunt in regionem suam. CAPUT XVII. Videns autem Herodes rex quod illusus esset a magis, inflammatum est cor eius, et misit per omnes vias volens capere eos et interficere. Quos cum penitus invenire non potuisset, misit in Bethleem et occidit omnes infantes a bimatu et infra, secundum tempus quod exquisierat a magis. Ante unum vero diem quam hoc fieret, admonitus est Ioseph in somnis ab angelo domini qui dixit illi: Tolle Mariam et infantem, et per viam eremi perge in Egyptum. Ioseph vero secundum angeli dictum ivit. CAPUT XVIII. Cumque pervenissent ad speluncam quandam et in ea requiescere vellent, descendit Maria de iumento, et sedens habebat Iesum in gremio suo. Erant autem cum Ioseph tres pueri et cum Maria quaedam puella iter agentes. Et ecce subito de spelunca egressi sunt multi dracones, quos videntes pueri prae nimio timore exclamaverunt. Tunc Iesus descendens de gremio matris suae, pedibus suis stetit ante dracones; illi autem adoraverunt eum, et cum adorassent abierunt. Tunc adimpletum est quod dictum est per David prophetam dicentem: Laudate dominum de terra dracones, dracones et omnes abyssi. Ipse autem infantulus Iesus ambulans ante eos praecepit eis ut nulli hominum nocerent. Sed Maria et Ioseph valde timebant ne forte infantulus laederetur a draconibus. Quibus Iesus ait: Nolite timere, nec me considerate quia infantulus sum: ego enim semper vir perfectus fui et sum, et necesse est ut ferae omnes silvarum mansuescant ante me. CAPUT XIX. Similiter leones et pardi adorabant eum et comitabantur cum eis in deserto; quocumque Maria et Ioseph ibant, antecedebant eos, ostendentes viam et inclinantes capita sua adorabant Iesum. Primo autem die ut vidit Maria leones circa se venientes et varia ferarum genera, vehementer expavit. Cui infans Iesus laeto vultu in faciem eius respiciens dixit: Noli timere, mater: non enim ad iniuriam tuam sed ad obsequium tuum venire festinant. Et his dictis amputavit timorem de cordibus eorum. Ambulabant autem leones cum eis simul, et cum bobus et asinis et sumariis qui eis necessaria portabant, et nullum laedebant quamvis simul manerent; sed erant mansueti inter oves et arietes, quos secum de Iudaea adduxerant et secum habebant. Inter lupos ambulabant et nihil formidabant, et nullus ab alio laedebatur. Tunc adimpletum est quod dictum est per prophetam: Lupi cum agnis pascentur, leo et bos simul paleas vescentur. Erant autem duo boves et plaustrum, in quo necessaria portabant, quos leones dirigebant in itinere eorum. CAPUT XX. Factum est autem die tertia profectionis suae ut Maria nimio solis ardore fatigaretur in eremo, videns arborem palmae dixit ad Ioseph: Quiescam paululum sub umbra eius. Ioseph autem festinans duxit eam ad palmam et descendere eam fecit de iumento. Cumque resedisset Maria, respiciens ad comam palmae vidit eam plenam pomis, et dixit ad Ioseph: Desidero, si fieri posset, ut ex istis fructibus huius palmae perciperem. Et ait ad eam Ioseph: Miror te dicere hoc, cum videas quantae sit altitudinis palma ista, et quod tu de palmae fructibus cogitas edere. Ego magis de aquae penuria cogito, quae nobis iam defecit in utribus, et non habemus unde nos et iumenta refocillare valeamus. Tunc infantulus Iesus laeto vultu in sinu matris suae residens ait ad palmam: Flectere arbor et de fructibus tuis refice matrem meam. Et confestim ad hanc vocem inclinavit palma cacumen suum usque ad plantas Mariae, et collegerunt ex ea fructus quibus omnes refecti sunt. Postquam vero collecta sunt omnia poma eius, inclinata manebat, expectans ut eius ad imperium resurgeret ad cuius imperium fuerat inclinata. Tunc Iesus dixit ad eam: Erige te palma et confortare, et esto consors arborum mearum quae sunt in paradiso patris mei. Aperi autem ex radicibus tuis venam quae absconsa est in terra, et fluant ex ea aquae ad satietatem nostram. Et statim erecta est palma, et coeperunt per radices eius egredi fontes aquarum limpidissimi et frigidi et dulcissimi nimis. Videntes autem fontes aquarum gavisi sunt gaudio magno, et satiati sunt cum omnibus iumentis et hominibus gratias agentes deo. CAPUT XXI. Die autem altera profecti sunt inde, et in hora qua iter agere coeperunt Iesus conversus ad palmam dixit: Hoc privilegium do tibi palma, ut unus ex ramis tuis transferatur ab angelis meis et plantetur in paradiso patris mei. Hanc autem benedictionem in te conferam, ut omnes qui in aliquo certamine vicerint, dicatur eis: Pervenistis ad palmam victoriae. Haec eo loquente, ecce angelus domini apparuit stans super arborem palmae, et auferens unum ex ramis eius volavit ad caelum, habens ramum in manu sua. Quod videntes ceciderunt in faciem suam et facti sunt velut mortui. Quibus Iesus locutus est dicens: Quare formido obtinuit corda vestra? An nescitis quia palma haec, quam feci transferri in paradiso, parata erit omnibus sanctis in loco deliciarum, sicut vobis parata fuit in loco deserti huius? At illi gaudio replete surrexerunt omnes. CAPUT XXII. Cum autem iter agerent, dixit ei Ioseph: Domine, calor nimis decoquit nos: si tibi placet, viam teneamus iuxta mare, ut possimus per civitates maritimas requiescendo transire. Dixit ei Iesus: Noli timere, Ioseph; ego viam vobis breviabo, ut quod spatio triginta dierum ituri eratis, in hac una die perficiatis. Haec illis loquentibus ecce prospicientes videre coeperunt montes Egyptios et civitates eius. Et gaudentes et exultantes devenerunt in finibus Hermopolis, et in unam ex civitatibus Egypti quae Sotinen dicitur ingressi sunt; et quoniam in ea nullus erat notus apud quem potuissent hospitari, templum ingressi sunt, quod capitolium Egypti vocabitur. In quo templo trecenta sexaginta quinque idola posita erant, quibus singulis diebus honor deitatis in sacrilegiis perhibebatur. CAPUT XXIII. Factum est autem cum beatissima Maria cum infantulo templum fuisset ingressa, universa idola prostrata sunt in terram, ita ut omnia convulsa iacerent penitus et confracta in faciem suam; et sic se nihil esse evidenter docuerunt. Tunc adimpletum est quod dictum est per prophetam Isaiam: Ecce dominus veniet super nubem levem & ingredietur Egyptum, et movebuntur a facie eius omnia manufacta Egyptiorum. CAPUT XXIV. Tunc Affrodosio duci civitatis illius cum nuntiatum fuisset, cum universo exercitu suo venit ad templum. Pontifices vero templi ut viderunt Affrodosium cum universo exercitu suo ad templum properare, putabant se vindictam videre in eos quorum causa dii corruerant. Ille autem ingressus templum, ut vidit omnia idola in facies suas prostrata iacere, accessit ad Mariam et adoravit infantem, quem ipsa in sinu suo portabat, et cum adorasset eum, allocutus est universum exercitum suum et amicos suos dicens: Nisi hic deus esset deorum nostrorum, dii nostri coram eo in facies suas minime cecidissent, neque in eius conspectu prostrati iacerent: unde eum dominum suum taciti protestantur. Nos ergo deos nostros quod videmus facere nisi cautius fecerimus omnes, poterimus periculum eius indignationis incurrere et universi in interitum devenire, sicut contigit Pharaoni regi Egyptiorum, qui tantis virtutibus non credens cum omni exercitu suo in mare demersus est. Tunc omnis populus eiusdem civitatis credidit domino deo per Iesum Christum. PARS ALTERA CAPUT XXV. Non post multum tempus dixit angelus ad Ioseph. Revertere in terram Iuda; mortui sunt qui quaerebant animam pueri. CAPUT XXVI. Et factum est quod post regressionem Iesu de Egypto, cum esset in Galilaea, iam inchoante quarto aetatis anno, una die sabbati ipse ludebat cum infantibus ad alveum Iordanis. Cum ergo sedisset, facit Iesus sibi septem lacus de luto, quibus singulis fecit araciunculas, per quas de torrente ad suum imperium aquas ducebat in lacum et iterum reducebat. Tunc unus ex infantibus illis, filius diaboli, animo invido clausit aditus qui ministrabant aquas in lacus, et evertit quod operatus fuerat Iesus. Tunc dixit illi Iesus: Vae tibi, fili mortis, fili satanae. Opera quae operatus sum tu dissipas? Et statim qui hoc fecerat mortuus est. Tunc seditiosa voce clamabant parentes mortui contra Mariam et Ioseph, dicentes eis: Filius vester maledixit filium nostrum, et mortuus est. Cum audissent Ioseph et Maria, statim venerunt ad Iesus propter seditionem parentum pueri et accumulationem Iudaeorum. Sed Ioseph dixit secreto Mariae: Ego non audeo illi dicere; tu vero mone eum et dic: Quare excitasti nobis odium populi, et sustinemus odium molestum hominum? Et cum venisset mater ad eum, rogabat eum dicens: Domine mi, quid faciendo iste fecit ut moreretur? At ille dixit: Dignus erat morte, quia dissipavit opera quae ego fueram operatus. Rogabat ergo eum mater dicens: Noli, domine mi, quia insurgunt in nos omnes. At ille nolens matrem suam contristari, pede suo dextro percutiens nates mortui dixit ad eum: Exurge, fili iniquitatis; non enim dignus es intrare in requiem patris mei, quia dissipasti opera quae ego fui operatus. Tunc qui erat mortuus surrexit et abiit. Iesus vero ad imperium suum per aquae ductum aquas ducebat in lacus. CAPUT XXVII. Et factum est quod post haec videntibus cunctis cepit lutum de lacis quos fecerat Iesus et ex eo fecit duodecim passeres. Erat autem sabbatum quando fecit hoc Iesus, et infantes plurimi erant cum eo. Cum ergo vidisset quidam de Iudaeis eum hoc facientem, dixit ad Ioseph: Ioseph, nonne vides infantem Iesum in sabbato operari quod ei facere non licet? Fecit enim de luto duodecim passeres. Hoc audito Ioseph arguit eum dicens: Quare in sabbato talia facis quae nobis non licet facere? Iesus autem audiens Ioseph et percutiens manum ad manum dixit passeribus suis: Volate. Et ad vocem imperii sui coeperunt volare. Et astantibus omnibus illic et videntibus et audientibus dixit avibus: Ite et volate per orbem et per omnem mundum et vivite. Videntes vero qui aderant talia signa, repleti sunt stupore magno. Alli laudabant et admirabantur eum; alii vero vituperabant. Et abierunt quidam ad principes sacerdotum et ad primates Pharisaeorum et adnuntiaverunt eis quod Iesus filius Ioseph in conspectu totius populi Israel signa magna fecisset et virtutes. Et adnuntiatum est hoc in duodecim tribus Israel. CAPUT XXVIII. Iam iterum filius Annae sacerdotis templi, qui cum Ioseph advenerat, tenens virgam in manu cunctis videntibus cum furore nimio exclusit lacus quos Iesus manibus suis fecerat, et effudit ex eis aquas quas congregaverat de torrente in eis. Nam et ipsum aquae ductum, per quem intrabat aqua, clausit et postea evertit. Cumque haec vidisset Iesus, dixit ad puerum illum qui dissipaverat lacus suos: O semen iniquitatis pessimum, o fili mortis, officina satanae, vere erit fructus seminis tui sine vigore, et radices tuae sine humore, et rami ti aridi, non ferentes fructum. Et mox videntibus cunctis arefactus est puer et mortuus est. CAPUT XXIX. Deinde tremuit Ioseph et tenuit Iesum, et ibat cum eo ad domum suam, et mater cum eo. Et ecce subito ex adverso puer quidam, et ipse operarius iniquitatis, currens intulit se super humerum Iesu, volens eum eludere aut nocere si posset. Dixit autem ei Iesus: Non revertaris sanus de via tua qua vadis. Et statim corruit et mortuus est. Et exclamaverunt parentes mortui, qui viderant quod factum est, dicentes: Unde natus est his infans? Manifestum est quod omne verbum quod dicit verum est, et frequenter antequam dicat adimpletur. Et accesserunt parentes pueri mortui ad Ioseph et dixerunt illi: Tolle istum Iesum de loco isto; non enim potest habitare nobiscum in hoc municipio. Aut certe doce illum benedicere et non maledicere. Accessit autem Ioseph ad Iesum et monebat eum dicens: Ut quid talia facis? Iam multi dolentes contra te sunt, et propter te habent nos odio, et molestias hominum sustinemus propter te. Respondens Iesus dixit ad Ioseph: Nullus filius sapiens est nisi quem pater suus secundum scientiam huius temporis erudierit, et patris sui maledictum nemini nocet nisi male agentibus. Tunc congregati sunt adversus Iesum et accusabant eum ad Ioseph. Ut hoc vidit Ioseph, perterritus est nimium, timens vim et seditionem populi Israel. Eadem hora apprehendit Iesus infantem mortuum ab aure et suspendit eum a terra in conspectu omnium, et viderunt Iesum loquentem cum eo tanquam patrem cum filio suo. Et reversus est spiritus suus in ipsum, et revixit. Et mirati sunt universi. CAPUT XXX Magister autem quidam Iudaeus nomine Zachyas audivit talia Iesum verba loquentem, et videns quia erat insuperabilis scientia virtutis in eo factus est dolens, et coepit indisciplinate et stulte et sine timore loqui contra Ioseph. Et dicebat: Tu non vis filium tuum tradere ut doceatur scientia humana et timore? Sed vidio te et Mariam plus velle diligere filium vestrum quam traditiones seniorum populi. Oportebat enim vos plus honorare presbyteros totius ecelesiae Israel, et ut cum infantibus mutuam haberet caritatem et inter eos iudaica erudiretur doctrina. Cui e contrario dixit Joseph: Et quis est qui possit hunc infantem tenere et docere? Sed si potes tu tenere et docere eum, nos minime prohibemus eum a te doceri quae ab omnibus discuntur. Auditis Iesus quae dixerat Zachyas respondit ei et dixit: Praeceptor legis, quae paulo ante dixisti et omnia quae nominasti oportet servari ab his qui hominum docentur institutis: sed extraneus sum a foris vestris, quia parentem carnalem non habeo. Tu qui legem legis et instructus es, in lege permanes: ego antem ante legem eram. Sed cum putes te non habere parem in doctrina, erudieris a me, quoniam nemo alius potest docere nisi haec quae nominasti. Ipse enim potest qui dignus est. Ego autem cum exaltatus fuero a terra, cessare faciam omnem genealogiae vestrae mentionem. Tu quando natus es, ignoras: ego autem solus scio qnando nati estis et quanto tempore vita vestra est in terra. Tunc omnes qui audierunt verba haec patefacta obstupuerunt et clamarunt dicentes: O, o, o, hoc mire magnum et admirabile sacramentnm. Numquam andivimus huiusmodi. Numquam ab aliquo alio auditum est, nec a prophetis nec a Pharisaeis nec a grammaticis dictum est vel aliquando auditum. Nos scimus hunc unde natus est, et vix est annorum quinque, et unde haec verba loquitur? Responderunt Pharisaei: Nos numquam andivimus talia verba ab infante alio dicta in tali infantia. Et respondens Iesus dixit eis: In hoc vos admiramini quia talia dicuntnr ab infante? Quare ergo non creditis mihi in his quae locutus sum vobis? Et quia dixi vobis quod scio quando nati estis, omnes miramini: ampliora dicam vobis, ut magis miremini. Abraham, quem vos dicitis patrem vestrum, ego vidi et cum eo locutus fui, et ille me vidit. Audientes hoc obticuerunt, nec quisquam eorum audebat loqui. Et dixit eis Iesus. Fui inter vos cum infantibus, et non cognovistis me. Locutus sum vobis quasi cum prudentibus, et non intellexistis vocem meam, quia minores me estis et modicae fidei. CAPUT XXXI. Iterum magister Zachyas legis doctor dixit ad Ioseph et Mariam: Date mihi puerum, et ego tradam illum magistro Levi, qui doceat eum litteras et erudiat. Tunc Ioseph et Maria blandientes Iesum duxerunt in scholam, ut doceretur litteras a sene Levi. Qui cum introisset, tacebat. Et magister Levi unam litteram dicebat ad Iesum, et incipiens a prima littera Aleph dicebat ei: Responde. Iesus autem tacebat et nihil respondebat. Unde praeceptor Levi iratus apprehendens virgam storatinam percussit eum in capite. Iesus autem dixit ad didascalum Levi: Ut quid me percutis? In veritate scias quia ipse qui percutitur magis docet percutientem se quam ab eo doceatur. Ego enim te possim docere quae a te ipso dicuntur. Sed hi omnes caeci sunt qui dicunt et audiunt, quasi aes sonans aut cimbalum tinniens, in quibus non est sensus eorum quae intelliguntur per sonum illorum. Et subiungens Iesus dixit Zachyae: Omnis littera ab Aleph usque ad Thau dispositione discernitur. Dic ergo tu primum quid sit Thau, et ego dicam tibi quid sit Aleph. Et iterum dixit ad eos Iesus: Qui non norunt Aleph, Thau quomodo dicere possunt, hypocritae? Dicite quid sit primum Aleph, et ego tunc vobis credam cum dixeritis Beth. Et coepit Iesus singularum litterarum nomina interrogare, et dixit: Dicat magister legis, prima littera quid sit, vel quare triangulos habeat multos, gradatos, subacutos, mediatos, obductos, productos, erectos, stratos, curvistratos. Cum autem Levi hoc audisset, obstupefactus est ad tantam dispositionem nominum litterarum. Tunc coepit cunctis audientibus clamare et dicere: Num debet iste super terra vivere? Imo in magna cruce dignus est appendi. Nam potest ignem extinguere et alia deludere tormenta. Ego puto quod hic ante cataclismum fuerit, ante diluvium natus. Quis enim venter illum portavit? aut quae mater genuit illum? aut quae ubera illum lactaverunt? Fugio ante eum; non enim valeo sustinere verbum ex ore eius, sed cor meum stupescit talia verba audire. Nullum enim hominum puto eius consequi verbum, nisi fuerit deus cum eo. Nunc ego ipse infelix tradidi me huic in derisum. Cum enim me putarem habere discipulum, inveni magistrum meum, ignorans eum. Quid dicam? Non valeo sustinere verba pueri huius; de hoc iam municipio fugiam, quia non valeo haec intelligere. Ab infante senex victus sum, quia neque initium de quibus ipse affirmat invenire non possum nec finem. Difficile enim est initum ex se ipso repreire. Certo dico vobis, non mentior, quod ante meos oculos operatio huius pueri et initia sermonis eius et intentionis exitus nihil cum hominibus commune videtur habere. Hic ergo nescio an magus aut deus sit; aut certe angelus dei loquitur in eo. Unde sit aut unde venerit aut quis futurus sit, nescio. Tunc Iesus laeto vultu subridens de eo dixit cum imperio cunctis filiis Israel astantibus et audientibus. Fructificent infructuosi et videant caeci et claudi ambulent recte et pauperes fruantur bonis et reviviscant mortui, ut redintegrato statu unusquisque revertatur et permaneat in eo ipso qui radix est vitae et dulcedinis perpetuae. Et cum hoc dixissent infans Iesus, continuo sunt omnes restituti qui sub malis deciderant infirmitatibus. Et amplius non audebant dicere ei aliquid aut audire ab eo. CAPUT XXXII. Post haec abierunt inde Ioseph et Maria cum Iesu in civitatem Nazareth; et erat ibi cum parentibus suis. Et cum esset ibi una sabbati, dum Iesus luderet cum infantibus in solario cuiusdam domus, contigit ut quidam de infantibus alium depelleret de solario in terram, et mortuus est. Et cum non vidissent parentes mortui, clamabant contra Ioseph et Mariam dicentes: Filius vester filium nostrum misit in terram, et mortuus est. Iesus vero tacebat et nihil eis respondebat. Venerunt autem festinantes Ioseph et Maria ad Iesum, et rogabat mater sua dicens: Domine mi, dic mihi si tu misisti eum in terram. Et statim descendit Iesus de solario in terram et vocavit puerum per nomen suum Zeono. Et respondit ei: Domine. Dixitque illi Iesus: Num ego praecipitavi te in terram de solario? At ille dixit: Non, domine. Et mirati sunt parentes pueri qui fuerat mortuus, et honorabant Iesum super facto signo. Et abierunt inde Ioseph et Maria cum Iesu in Iericho. CAPUT XXXIII. Erat autem Iesus annorum sex, et misit illum mater sua cum hydria ad fontem haurire aquam cum infantibus. Et contigit postquam hausit aquam, ut quidam ex infantibus impegerit eum et conquassaverit hydriam et fregerit eam. At Iesus expandit pallium quo utebatur, et suscepit in pallio suo tantum aquae quantum erat in hydria, et portavit eam matri suae. At illa videns mirabatur, et cogitabat intra se, et condebat omnia haec in corde suo. CAPUT XXXIV. Iterum quadam die exivit in agrum et tulit parum tritici de horreo matris suae, et illud ipse seminavit. Et natum est et crevit et multiplicatum est nimis. Et factum est denique ut ipse meteret, et collegit fructus ex eo tres choros, et donavit multiplicibus suis. CAPUT XXXV. Est via quae exit de Iericho et tendit ad Iordanis fluvium, ubi transierunt filii Israel: ibi arca testamenti dicitur resedisse. Et erat Iesus annorum octo et exivit de Iericho, et ibat ad Iordanem. Et erat secus viam crypta prope Iordanis ripam ubi leaena catulos nutriebat; et nullus poterat per viam securus ambulare. Veniens autem Iesus de Iericho, cognoscens quod in crypta illa leaena filios suos generasset, videntibus cunctis introivit in eam. At ubi viderunt leones Iesum, cucurrerunt ei obviam et adoraverunt eum. Et Iesus sedebat in caverna, et catuli leonum discurrebant circa pedes eius, blandientes cum eo et ludentes. Leones vero seniores demisso capite a longe stabant et adoraverunt eum, et caudis suis blandiebantur ante eum. Tunc populus qui a longe stabat, non videns Iesum, dixit: Hic nisi gravia fecisset peccata aut parentes eius, non se ultro leonibus obtulisset. Et cum populus haec intra se cogitaret et moerori nimio subiaceret, ecce subito in conspectu populi exivit Iesus de crypta et leones antecedebant eum, et catuli leonum ante pedes eius ludebant inter se. Parentes vero Iesu demisso capite stabant a longe et observabant; pariter et populus propter leones longe stabat; non enim se coniungere eis audebat. Tunc Iesus coepit dicere ad populum: Quanto meliores sunt bestiae vobis quae suum agnoscunt dominum et glorificant, et vos homines, qui ad imaginem et similitudinem dei facti estis, ignoratis. Bestiae agnoscunt me et mansuescunt; homines me vident et non cognoscunt. CAPUT XXXVI Post haec Iesus transivit Iordanem cunctis videntibus cum leonibus, et aqua Iordanis divisa est ad dextram et ad sinistram. Tunc dixit leonibus, it ut omnes audirent: Ite in pace et neminem laedatis; sed nec homo vobis noceat, donec revertamini unde existis. At illi non voce sed corpore vale facientes abierunt ad loca sua. Iesus vero reversus est ad matrem suam. CAPUT XXVII. Et cum esset Ioseph faber lignarius et nihil aliud ex ligno operaretur nisi iuga bobum et aratra et terrae versoria et culturae apta, ligneosque faceret lectos, contigit ut quidam iuvenis illi faciendum grabatum cubitorum sex demandaret. Et iussit Ioseph puero suo incidere lignum seca ferrea secundum mensuram quam miserat. Qui non servavit definitum sibi modum; sed fecit unum lignum brevius altero. Et coepit Ioseph aestuando cogitare quid faciendum ei esset super hoc. Et ut vidit Iesus eum sic aestuantem cogitatione, cui [quia?] res gesta impossibilis erat, consolatoria voce alloquitur eum dicens: Veni teneamus capita singulorum lignorum, et coniungamus ea caput ad caput, et coaequemus ea ad se et trahamus ad nos: poterimus enim ea facere aequalia. Tunc Ioseph obtemperavit iubenti; sciebat enim quod posset facere quicquid vellet. Et apprehendit Ioseph capita lignorum et iunxit ad parietem et iuxta se, et tenuit Iesus altera capita lignorum et traxit ad se brevius lignum et coaequavit ligno longiori. Et dixit ad Ioseph: Vade operari, et fac quod facturum te promiseras. Et fecit Ioseph quod promiserat. CAPUT XXXVIII. Factum est secundo ut Ioseph et Maria rogarentur a populo ut Iesus doceretur litteris in schola. Quod et facere non negaverunt, et secundum praeceptum seniorum ducebant eum ad magistrum ut doceretur ab eo scientia humana. Et tunc coepit magister imperiose eum docere dicendo: Dic Alpha. Iesus vero dixit ei: Tu mihi dic prius quid set Betha, et ego dicam tibi quid sit Alpha. Et ob hoc magister iratus percussit Iesum, et mox postquam percussit eum mortuus est. Et Iesus reversus est ad matrem suam domum. Timens autem Ioseph vocavit Mariam ad se et dixit ei: Vere scias qui tristis est anima mea usque ad mortem propter puerum istum. Fieri enim potest ut aliquando aliquis percutiat in malitia puerum istum, et moraiatur. Maria autem respondens dixit: Vir dei, noli credere quod hoc fieri possit. Imo secure crede quod qui eum misit inter homines nasci, ipse eum ab omnibus malignitatibus custodiet et in suo nomine conservabit a malo. CAPUT XXXIX. Iterum rogaverunt tertio Mariam et Ioseph Iudaei ut ad alium magistrum blandimentis suis ducerent ad addiscendum. Timentes autem populum Ioseph et Maria et insolentiam principum ut minas sacerdotum, duxerunt iterum ad scholam, scientes nihil posse ab homine discere qui ex solo deo perfectam haberet scientiam. Cum autem Iesus introisset scholam, ductus spiritu sancto accepit librum de manu didascali docentis legem, et cuncto populo vidente et audiente coepit legere, non quidem quae scripta erant in libro eorum, sed in spiritu dei vivi loquebatur, tanquam si de fonte vivo torrens aquae egrederetur et fons plenus semper permaneret. Et ita in virtute docebat populum magnalia dei vivi, ut et ipse magister caderet in terram et adoraret eum. Cor autem populi, qui consedebat et audierat eum talia dicentem, versum est in stuporem. Quod cum audisset Ioseph, currendo venit ad Iesum, timens ne ipse didascalus moreretur. Quo viso magister dixit ei: Tu non dedisti mihi discipulum sed magistrum: et quis potest verba eius sustinere? Tunc adimpletum est quod dictum est per psalmistam: Flumen dei repletum est aqua. Parasti cibum illorum, quia ita est praeparatio eius. CAPUT XXXX. Post haec migravit Ioseph inde cum Maria et Iesu ut venirent in Capharnaum maritimam, propter malitiam hominum sibi adversantium. Et cum habitaret Iesus in Capharnaum, erat in civitate quidam homo nomine Ioseph, dives valde. Sed infirmitate sua deficiens mortuus est, et mortuus in grabato iacebat. Cum autem audisset Iesus in civitate plangentes et flentes et ululantes super mortuum, dixit ad Ioseph: Quare huic, cum nomine tuo vocetur, tuae gratiae beneficium non praestas? Cui respondit Ioseph: Quae est potestas mea aut facultas huic praestandi beneficium? Cui dixit Iesus: Tolle sudarium quod est super caput tuum et vade et pone illud super faciem mortui et dic ei: Salvet te Christus. Et mox salvatus erit et resurget defunctus de grabato suo. Quo audito Ioseph statim abiit ad imperium Iesu currens et intravit domum defuncti, et sudarium quod habebat super caput suum posuit super faciem eius qui iacebat in grabato, et dixit: Salvet te Iesus. Et continuo surrexit mortuus de lecto, et quaerebat quis esset Iesus. CAPUT XXXXI. Et abierunt in civitatem Capharnaum a civitate quae vocatur Bethleem, et erat Ioseph cum Maria in domo sua, et Iesus cum eis. Et die quadam vocavit Ioseph ad se filium suum primogenitum Iacobum, et misit illum in hortum olerum ut colligeret olera ad faciendum pulmentum. Et subsecutus est Iesus Iacobum fratrem suum in hortum, et hoc Ioseph et Maria nescierunt. Dumque Iacobus colligeret olera, subito exivit de foramine vipera et percussit manum Iacobi, et ipse prae dolore nimio coepit clamare. Et iam deficiens dicebat cum vocis amaritudine: Heu, heu, vipera pessima percussit manum meam. Iesus vero stans ex adverso ad vocis amaritudinem accurrit ad Iacobum et tenuit manum eius, et nihil aliud fecit sed tantum sufflavit in manum Iacobi et refrigeravit eam. Et statim Iacobus sanatus est, et serpens mortuus est. Et Ioseph et Maria quod factum est ignorabant; sed ad clamorem Iacobi et ad imperium Iesu cucurrerunt ad hortum, et invenerunt serpentem mortuum iam et Iacobum bene sanatum. CAPUT XXXXII. Cum autem veniret Ioseph ad convivium cum filiis suis Iacobo, Ioseph et Iuda et Simeone et duabus filaiabus suis, conveniebant Iesus et Maria mater eius cum sorore sua Maria Cleophae, quam dominus deus donavit patri eius Cleophae et Annae matri eius, eo quod obtulissent Mariam matrem Iesu domino. Et haec Maria vocata est simili nomine Maria ad consolationem parentum. Et cum convenirent, Iesus sanctificabat et benedicebat illos, et ipse prior incipiebat manducare et bibere. Nemo enim illorum audebat manducare vel bibere, nec sedere ad mensam aut panem frangere, donec ipse sanctificans eos prius hoc fecisset. Et si forte absens fuisset, expectabant donec hoc faceret. Et quando ipse volebat ad refectionem accedere, accedabant Ioseph et Maria et fratres eius, filii Ioseph. Hi siquidem fratres sunt oculos suos tanquam luminaria vitam eius habentes observabant eum et timebant. Et quando Iesus dormiebat, sive in die sive in nocte, claritas dei splendebat super eum. Cui laus sit omnis et gloria in secula seculorum. Amen. Amen. //end//